बौद्धिक खुंज्या

बौद्धिक खुंज्या बाय् प्लेजियरिजम (अङ्ग्रेजी: Plagiarism) धयागु मेगु मनूया बिचाः, भाषा, वा रचनायात थःगु हे खः धकाः क्यनेगु वा छ्यलिगु ज्या खः। थ्व "बौद्धिक इमानदारी" (Intellectual honesty) या उल्लंघन खः व थुकियात नैतिकताया दृष्टिं "धोका" (Fraud) वा "खुइगु" (Theft) ज्या खः। बौद्धिक खुंज्या थीथी कथं जुइ फु:

• कपी-पेस्त: मेपिनिगु च्वसु गथे खः अथे हे नकल यायेगु।
• प्याराफ्रेजिङ (Paraphrasing): स्रोत मधासें मेपिनिगु खँयात थःगु खँग्वलय् हिलेगु।
• बिचाः खुइगु: मेपिनिगु मौलिक सिद्धान्त बाय् बिचाःयात थःगु नां तयेगु।

ब्वनेकुथि, विश्वविद्यालय, व पत्रकारिताय् बौद्धिक खुंज्यायात तसकं गम्भीर अपराधया कथं हनि। यदि सुं ब्वनामिं बौद्धिक खुंज्या यात धाःसा, वयात फेल यायेगु वा ब्वनेकुथिं पितिना छ्वइगु जुइ फु। थ्व "लेखाधिकार" (Copyright) उल्लंघन स्वया भचा पाः; लेखाधिकार कानुनी खँ खःसा बौद्धिक खुंज्या नैतिक खँ खः। बौद्धिक खुंज्याया द्वपं पनेत विज्ञतेसं "उद्धरण" (Citation) व "रेफरेन्स" (Reference) बिमाः।

विकासक्रम

थ्व अवधारणाया विकास थथे जूगु दु:

• प्राचीन काल: प्राचीन ग्रीस व रोमया ईलय्, मेपिनिगु बांलाःगु खँ नकल यायेगुयात सम्मान (Homage) वा "मिमेसिस" (Mimesis - नकल) या रुपय् काइगु खः। उगु ईलय् "मौलिकता" (Originality) उलि महत्त्वपूर्ण मानय् मयाइगु जुल।
• पुनर्जागरण: ध्वायेसा/छापाखाना (Printing press) या आविष्कार नापं, च्वमिपिनिगु नां व स्वामित्व महत्त्वपूर्ण जुया वल।
• रोमान्तिक युग: १८गु शताब्दीइ "प्रतिभा" (Genius) व "मौलिकता" या अवधारणा विकास जुल, गुकिं साहित्यिक व बौद्धिक खुंज्या यात गलत धकाः पलिस्था यात।
• डिजिटल युग: इन्तरनेतया कारणं "कपी-पेस्त" यायेगु अःपु जुल, तर नापं "प्लेजारिजम चेकर" (Plagiarism checker) सफ्तवेयर (गथेकि Turnitin) पाखें थ्व लुइकेगु नं अःपु जुल।

स्वयादिसँ

• लेखाधिकार
• बौद्धिक सम्पत्ति