बुखँ

बुखँ (अङ्ग्रेजी भाय्: News) धयागु वर्तमान घटना, विषय, वा समस्याया खँय् जानकारी खः। थ्व जानकारी थीथी माध्यमं, गथेकि बुखँपौ (Newspaper), टेलिभिजन, रेडियो, वा इन्टरनेट मार्फत मनूतय्के थ्यंकी। बुखँयागु मू उद्देश्य समाजस जुयाच्वंगु घटनाया बारेय् जनतायात सुसूचित यायेगु खः।

नेपाल भासय् बुयावंगु खँयात "बुखँ" धाइ। बुखँ व पत्रकारिता (Journalism) लोकतन्त्रया प्यंगूगु अंग (Fourth Estate) खः, छाय्धाःसा थुकिलि सरकार व समाजयात लिधंसे च्वनेगु ज्या याइ।

इतिहास

बुखँया इतिहास मानव सभ्यता तिबि हे पुलां दु।

• मौखिक परम्परा: न्हापा-न्हापा च्वयेगु कला विकास मजुइ न्ह्यः, मनूतय्सं छम्हं मेम्हसित खँ कनाः बुखँ बिय्-काये याइगु खः।
• ल्हहँ पौ (Acta Diurna): प्राचीन रोमय् जुलियस सिजरया पालय् सरकारं "एक्टा डिउर्ना" (Acta Diurna) नांयागु ल्वहँ पौ सार्वजनिक थासय् तयेगु यानाहल, गुकिलि सरकारी निर्णय व ल्वापुया बुखँ च्वयातःगु दइगु खः।
• बुखँपौ (Newspaper): १५गु शताब्दीइ "छापाखाना" (Printing Press) या आविष्कार जुइवं बुखँपौया युग सुरु जुल। जर्मनीया "रिलेसन" (Relation) हलिमया न्हापांगु बुखँपौ खः, गुगु सन् १६०५ य् पिहाँ वःगु खः।
• रेडियो व टेलिभिजन: २०गु शताब्दीइ रेडियो व टेलिभिजनया आविष्कारं बुखँयात अझ याकनं व प्रभावकारी दयेकल।
• डिजिटल युग: २१गु शताब्दीइ इन्टरनेट व सामाजिक सञ्जाल (Social Media) या कारणं बुखँ पलभरय् हे हलिम न्यंकं थ्यनीगु जुल।

बुखँया ताजि

बुखँयात मू कथं निगु भागय् ब्वथले छिं:

1. हार्ड न्युज (Hard News): थ्व गम्भीर व तत्काल महत्त्वपूर्ण जुइगु बुखँ खः। दसु: राजनीति, हताः, अपराध, व अर्थतन्त्र।
2. सफ्ट न्युज (Soft News): थ्व मनोरन्जन, कला, जीवनशैली, व मानवीय रुचि नाप स्वाःगु बुखँ खः।

विषयया आधारय् बुखँयात थुकथं ब्वथले छिं:

• राजनीतिक बुखँ: सरकार, चुनाव, व नीति नाप स्वाःगु।
• व्यापारिक बुखँ: शेयर बजार, कम्पनी, व अर्थतन्त्र नाप स्वाःगु।
• कासा बुखँ: फुटबल, क्रिकेट, व मेमेगु कासा नाप स्वाःगु।
• मौसम बुखँ: वा वइगु, फय् वइगु, व तापक्रम नाप स्वाःगु।

बुखँया तत्त्व

छुं नं घटना "बुखँ" जुइत उकिलि क्वय् बियातःगु गुण दये माः:

• सामयिकता (Timeliness): घटना आः नाप्ं जूगु जुइ माः। पुलांगु खँ बुखँ जुइ मखु।
• निकटता (Proximity): घटना पाठक वा दर्शकया थाय् नाप सतीगु जुइ माः।
• महत्त्व (Impact): घटनां गुलि मनूतय्त असर याइ, उलि हे व तःधंगु बुखँ जुइ।
• द्वन्द्व (Conflict): ल्वापु, विवाद, वा हताःया खँय् मनूतय्गु रुचि दइ।
• विचित्रता (Oddity): "खिचां मनूयात न्यात धाःसा व बुखँ मखु, तर मनूनं खिचायात न्यात धाःसा व बुखँ खः।" आजुचाःगु घटना बुखँ जुइ।

नेपालय् बुखँया इतिहास

नेपालय् आधुनिक बुखँया इतिहास "गोरखापत्र" (Gorkhapatra) निसें सुरु जुइ।

• गोरखापत्र: वि.सं. १९५८ (सन् १९०१) य् राणा प्रधानमन्त्री देव शमशेरया पालय् गोरखापत्रया प्रकाशन सुरु जुल। थ्व नेपालया दकलय् पुलांगु बुखँपौ खः।
• नेपाल भाषा पत्रकारिता: नेपाल भासय् पत्रकारिताया इतिहास नं तसकं महत्त्वपूर्ण दु। धर्मादित्य धर्माचार्ययात नेपाल भाषा पत्रकारिताया जनक मानय् याइ। वय्कलं "बुद्ध धर्म" नांयागु पत्रिका पिकयादीगु खः।