फारसया खाडी
फारसया खाडी (Persian Gulf) पश्चिम एसियाय् लाःगु छगू रणनीतिक जलमार्ग खः। थ्व अरब प्रायद्वीप व दक्षिण-पश्चिम इरानया दथुय् लाःगु हिन्द महासागरया छगू ब्व खः। थ्व क्षेत्र हलिंया उर्जा सुरक्षा, इतिहास, व भू-राजनीतिइ तसकं महत्त्वपूर्ण जु।
भौगोलिक अवस्थिति
[सम्पादन]- क्षेत्रफल: थ्व खाडी करिब २,५१,००० वर्ग किलोमिटर क्षेत्रय् दयाच्वंगु दु।
- हर्मुज जलडमरुमध्य (Strait of Hormuz): थ्व खाडी ओमानया खाडी व अरब सागर नाप 'हर्मुज जलसन्धि' पाखें स्वाइ। हलिंया करिब २०-३०% कच्चा चिकं (Crude oil) थ्वहे चिब्याःगु लँपु पाखें निर्यात जुइ, गुकिं यानाः थुकिया हलिं अर्थतन्त्रय् तःधंगु प्रभाव दु।
- तटीय देस्त: इरान, ओमान, संयुक्त अरब इमिरेट्स (UAE), साउदी अरब, कतार, बहराइन, कुवेत, व इराक थ्व खाडीया सिथय् लाःगु देय् खः।
ऐतिहासिक महत्त्व
[सम्पादन]फारसया खाडी प्राचीन कालय् निसें हे व्यापार व अन्वेषणया केन्द्र जूगु दु:
- मेसोपोटामिया: हलिंया प्राचीनतम सभ्यता 'मेसोपोटामिया' थ्वहे खाडीया उत्तर-पश्चिमी सिथय् (आःया इराकय्) विकसित जूगु खः।
- मोती व्यापार: चिकं (Petroleum) लुइके न्ह्यः थ्व खाडी प्राकृतिक मोती (pearls) उत्पादनया निंतिं हलिं न्यंकं नांजाः खतः।
आर्थिक व उर्जा स्रोत
[सम्पादन]हलिंया दकलय् तःधंगु चिकं व प्राकृतिक ग्यासया भण्डार थ्वहे क्षेत्रय् ला:
- हाइड्रोकार्बन: हलिंया करिब ६०% चिकंया सुरक्षित भण्डार फारसया खाडीया देय् दुने दु।
- मत्स्यपालन थ्व खाडीया लः थी-थी कथंया न्या व समुद्री जीवतयगु निंतिं प्रसिद्ध दु, गुकिं स्थानीय अर्थतन्त्रय् ग्वाहालि याइ।
वातावरणीय चुनौती
[सम्पादन]औद्योगिक विकास व युद्धया कारणं थ्व खाडीया पर्यावरणय् छुं गम्भीर प्रभाव लाकूगु दु:
- प्रदूषण: चिकंया ट्याङ्करत दुर्घटना जुइबलय् वा युद्धया इलय् (दसु: १९९१ या खाडी युद्ध) चिकं लखय् ल्वाकछ्याइबलय् समुद्री जीवनय् तःधंगु क्षति थ्यनी।
- तापक्रम: जलवायु परिवर्तनया कारणं खाडीया लःया तापक्रम अप्वया वयाच्वंगु दु, गुकिं 'कोरल रिफ' (Coral reefs) यात संकटय् लाकूगु दु।
नामकरण सम्बन्धी विवाद
[सम्पादन]थ्व खाडीया नामयात कयाः ऐतिहासिक 'फारसया खाडी' (Persian Gulf) व छुं अरब देस्तय्सं छ्यलिगु 'अरब खाडी' (Arabian Gulf) दथुय् राजनीतिक मतभेद दु। यद्यपि, संयुक्त राष्ट्र संघ व अन्तर्राष्ट्रिय स्तरय् 'फारसया खाडी' धैगु नाम हे आधिकारिक मानय् याइ।
लिधंसा
[सम्पादन]- Potter, Lawrence G. (2009). The Persian Gulf in History.
- United Nations Department of Political Affairs.