प्रोटो-इरानी भाषा
Appearance
प्रोटो-इरानी भाषा छगू पूनर्निमित भाय् ख। थ्व भाय् या नां सुनां नं मस्युसां थ्व भासं बुयावःगु थीथी भाय् हलिमय् खनेदु। थ्व भासं पूर्वी इरानी भाषा, पश्चिमी इरानी भाषा व अबर्गीकृत भाषात बुयावःगु दु।
ब्वथला
[सम्पादन]- प्रोटो-इरानी
- पूर्वी इरानी भाषात
- उत्तरपूर्वी इरानी भाषा
- पुलां उत्तरपूर्वी इरानी
- सिथो-सर्मतियन
- सिमेरियन (विलुप्त)
- पोन्टिक सिथियन (विलुप्त)
- सर्मतियन (विलुप्त)
- स्किथो-खोटानीज (विलुप्त)
- तुम्शुक्से (विलुप्त)"
- कञ्चकी (विलुप्त)
- "खोतानी" "(लोप)"
- ख्वराजमियाँ / चोरस्मियाँ (विलुप्त)
- सोग्दियान (विलुप्त)
- "यघ्नोबी"
- सिथो-सर्मतियन
- पुलां उत्तरपूर्वी इरानी
- दक्षिणपूर्वी इरानी भाषा]
- पुरानो दक्षिणपूर्वी इरानी
- अवेस्तान (विलुप्त)
- पुलां अवेस्तान / गाथिक अवेस्तान (विलुप्त)
- न्हू एवेस्तान / न्हू एवेस्तान (विलुप्त)
- पुलां अवेस्तान / गाथिक अवेस्तान (विलुप्त)
- पुलां पख्तो
- पश्तो भाषा
- "[[उत्तरी पश्तो]"
- "उत्तर बोली"
- " युसुफजाई भाषिका"
- "दक्षिणी पश्तो"
- "दुर्रानी बोली"
- बन्नुचि भाषिका त्सलगा
- "वजीरवोला भाषिका"
- "मसिद्वोला भाषिका"
- "दुर्रानी बोली"
- "[[उत्तरी पश्तो]"
- " वानेत्सी"
- पश्तो भाषा
- ओरमुरी-पराची
- "[[ओरमुरी]"
- "पराची"
- ब्याक्ट्रिया (विलुप्त)
- पामिर भाषा
- संगलेची-इश्काशिमी
- [[साङ्लेची भाषा|साङलेची / जेबाकी]""
- "[[इश्काशिमी भाषा|इश्काशिमी]""
- ""वाखी"
- अवेस्तान (विलुप्त)
- पुरानो दक्षिणपूर्वी इरानी
- उत्तरपूर्वी इरानी भाषा
- पश्चिमी इरानी भाषात
- उत्तरपश्चिमी इरानी भाषा / उत्तर पश्चिमी इरानी]
- मध्य / चिकित्सा (विलुप्त)
- राजी (विलुप्त)
- कुर्द
- जाजा-गोरानी
- "जाजा"
- ""उत्तरी जाजा""
- ""दक्षिणी जाजा"
- ""गोरानी"
- "जाजा"
- पुरानो अजेरि (विलुप्त)
- ताती""
- "अलवीरी-विदारी"
- एश्तेहरदी
- "हरजाण्डी"
- किलित (विलुप्त)
- खलखल
- "खो'इनी"
- "मराघेइ"
- ताकेस्तानी
- टाटोइड"
- "उच्च तरोमी"
- "[[वाफसी भाषा|वाफसी]"
- ""कारिंगणी""
- ""कबतेइ"
- रुद्बारी""
- ""तारोमी""
- ""तालीश""
- गोजरखानी""
- काजली"
- 'कोरेश-ए रोस्तम"
- ""राजजेर्दी""
- शहरुडी"
- ""अष्टियानी"
- जुडियो-हमेदानी-बोरुजेर्डी
- खुँसरी
- ""[[उत्तरपश्चिमी फारस]"
- जुडियो-गोलपायगानी""(विलुप्त)
- ""गाजी"
- जर्कुया'इ"
- " [[युडियो-एसफाहानी]"
- ""सोइ" / "सोही"
- अबुजायदाबादी"
- [[जुडियो-कशनी]"
- सिवन्दी
- ""[[नातान्जी भाषा|नातान्जी]"
- "[[नातान्जी भाषा|नातान्जी उचित]"
- जोरस्ट्रियन दारी""
- नायिनी / ना'इनि / बियाबानक
- ""खुरी"
- ""बलुचि"
- ""[[पश्चिमी बलोचि|उत्तरी बलोच]""
- पश्चिमी बलोच"
- ""[[बलुचि भाषा|पूर्वी बलोच]""
- ""दक्षिणी बलोच""
- कोरोशी / कोरोशी बलोची
- ""[[पश्चिमी बलोचि|उत्तरी बलोच]""
- मध्य / चिकित्सा (विलुप्त)
- पार्थियन (विलुप्त)
- क्यास्पियन
- दक्षिणपश्चिमी इरानी भाषा/दक्षिण पश्चिमी इरानी]
- पुलां फारसी (𐎠𐎼𐎹 – अरिया) (विलुप्त)
- मध्य फारसी (𐭯𐭠𐭫𐭮𐭪 – पारसिक वा पारसिग) (विलुप्त)
- ""फारसी""
- भारत-फारसी (विलुप्त)
- " इरानी फारसी"
- "दारी"" / "अफगानिस्तान फारसी"
- पहलवनी / पहलवनी (विलुप्त)
- " [[यहूदी-फारसी]"
- 'ऐमाक / ऐमाकी / ऐमाक फारसी
- [[ताजिक भाषा|ताजिक]"" / ""[[ताजिक फारसी]"
- तत भाषा (ककेशस)
- "मुस्लिम/क्रिश्चियन तत""
- "[[अर्मेनो-ताट्स#भाषा|अर्मेनो-ताट्स]"
- "[[जुडियो-ताट]"" / "यहूदी-फारसी टाट""
- "मुस्लिम/क्रिश्चियन तत""
- ""फारसी""
- मध्य फारसी (𐭯𐭠𐭫𐭮𐭪 – पारसिक वा पारसिग) (विलुप्त)
- कुह्मरेयी"
- ""लुरी"
- "[[दक्षिणी लुरी]"
- "मामासानी"
- ""उत्तरी लुरी" / ""मध्य लुरी"
- "बख्तियारी""
- "[[दक्षिणी लुरी]"
- पुलां फारसी (𐎠𐎼𐎹 – अरिया) (विलुप्त)
- ""[[खुजेस्तानी फारसी]"
- ""[[देजफुली बोली|देजफुली–शुष्टरी]""
- ""[[अचोमि भाषा|अचोमी]""
- ""गार्मसिरी"
- बाशकर्डी / बाशगेर्दी / बाशका
- ""कुम्जारी"
- ""खर्गी""
- पुरानो काजेरुनी (विलुप्त)
- उत्तरपश्चिमी इरानी भाषा / उत्तर पश्चिमी इरानी]
- अवर्गीकृत इन्दो-इरानी
- कम्बोजन (विलुप्त)
- पूर्वी इरानी भाषात
सः पहः
[सम्पादन]| प्रोटो इन्दो युरोपियन[१] | अभेस्तान | PIE | Av | |
|---|---|---|---|---|
| *p | → | p | *ph₂tḗr "father" | pitar- "father" |
| *bʰ | → | b | *bʰréh₂tēr "brother" | bratar- "brother" |
| *t | → | t | *túh₂ "thou" | tū- "thou" |
| *d | → | d | *dóru "wood" | dāuru "wood" |
| *dʰ | → | d | *dʰoHneh₂- "grain" | dana- "grain" |
| *ḱ | → | s | *déḱm̥t "ten" | dasa "ten" |
| *ǵ | → | z | *ǵónu "knee" | zānu "knee" |
| *ǵʰ | → | z | *ǵʰimós "cold" | ziiā̊ "winterstorm" |
| *k | → | x ~ c | *kruh₂rós "bloody" | xrūda "bloody" |
| *g | → | g ~ z | *h₂éuges- "strength" | aojah "strength" |
| *gʰ | → | g ~ z | *dl̥h₁gʰós "long" | darəga- "long" |
| *kʷ | → | k ~ c | *kʷós "who" | kō "who" |
| *gʷ | → | g ~ j | *gʷou- "cow" | gao- "cow" |
| प्रोटो-इरानी | अभेस्तान[२] | पुलां फारसी | फारसी | जाजा भाय् | कुर्दिश | वैदिक संस्कृत |
|---|---|---|---|---|---|---|
| *pHtā́ "अबु"[३][४][५] | pitār | pita | پدر pedar | pi/pêr | bav | pitā́ |
| *máHtā "मा"[lower-alpha १][६][७] | mātar | māta | مادر mâdar | ma/mare | dayk | mātár- |
| *Hácwah 'सलः' | aspa | asa (native word)[८] | اسب asb (< Median) | astor | hesp | áśva |
| *bagáh 'भाग' | baγa | baga (god) | بغ bagh (seen in بغداد) | parçe | bhága | |
| *bráHtā 'दाजुकिजा/भ्राता' | brātar | brātā | برادر barâdar | bırar | bira(der) | bhrā́tr̥ |
| *búHmiš 'बँ/भूमि' | būmi | būmiš | بوم bum | bûm | bhū́mi | |
| *mártyah 'मनू, मर्त्य' | maṣ̌iia | martiya | مرد mard (man) | merde, merdım | mêr(d) (man) | mártya |
| *mā́Hah 'मिला' | mā̊ | māha | ماه mâh (moon, month) | aşme | mang (moon), meh (month) | mā́sa |
| *wáhr̥ 'वसन्त' | vaŋri | vahara | بهار bahâr | wesar | bihar | vāsara 'morning' |
| *Hr̥táh 'धाथें/सत्य' | aša | arta | راست râst (correct) | raşt | rast | r̥tá |
| *drúkš 'मखूगु' | druj | drauga | دروغ dorugh (lie) | zûr | diro, derew (lie) | druh- |
| *háwmah 'ति' | haoma | hauma-varga | هوم hum | hum | sóma |
स्वयादिसँ
[सम्पादन]लिधंसा
[सम्पादन]- ↑ (1997) Mallory, J. P. Encyclopedia of Indo-European Culture. London: Fitzroy Dearborn.
- ↑ Skjærvø, Prods Oktor (2003). “Glossary”, An Introduction to Young Avestan.
- ↑ Dnghu, p. 2394.
- ↑ Pokorny, p. 829.
- ↑ Mallory & Adams (2006), p. 210.
- ↑ Dnghu, pp. 1993-1994.
- ↑ Pokorny, pp. 700-701.
- ↑ Fortson, Benjamin (2004). Indo-European language and Culture: An Introduction. Wiley-Blackwell, 238.
- ↑ Reflexes of the stem in daughter languages also refer to deified beings and deities within their respective mythologies/religions: Old English Mōdraniht ('Night of the Mothers'); Celtic and Germanic Matres and Matronae (Latin for 'Mothers and Matrons'); Latvian Māte ('Mother'); Gaulish Dea Matrona ('Divine Mother Goddess'); Sanskrit Matrikas ('Divine Mothers').
<ref> tags exist for a group named "lower-alpha", but no corresponding <references group="lower-alpha"/> tag was found