प्राचीन रोमन वास्तुकला

प्राचीन रोमन वास्तुकला (Ancient Roman Architecture) हलिं इतिहासया दकलय् क्रान्तिकारी वास्तुकला शैलीमध्ये छगू खः। थ्व शैलीं प्राचीन ग्रीक वास्तुकलाया शास्त्रीय 'अर्डर' (Orders) यात ग्रहण यासें उकिं न्हूगु प्रविधि व ज्वलं छ्यलाः ततःधंगु संरचनात दयेकल। रोमन वास्तुकारतय्सं 'आर्च' (Arch), 'भल्त' (Vault), व 'कङ्क्रिट' (Concrete) या छ्यलाबुलां वास्तुकलाया इतिहासय् तःधंगु प्रभाव लाकल।

मू प्रविधि व ज्वलं

रोमन वास्तुकलायात अन्य प्राचीन शैली स्वया विशिष्ट दयेकीगु मू कारणत थ्व कथं दु:

रोमन कङ्क्रिट (Opus Caementicium): रोमनतय्सं ज्वालामुखीया खरानी (pozzolana), चुन, व ल्वहँ ल्वाकछ्यानाः छगू तसकं क्वातुगु कङ्क्रिट दयेकल। थुकिं यानाः हे इमिगु संरचनात द्वलंद्वः दँ तक नं अथेहे दनाच्वंगु दु।
आर्च व भोल्ट (Arch and Vault): आर्चया प्रयोगं भवनया तौलयात बांलाक बँय् इनेफत, गुकिं यानाः ततःधंगु हल व ताँ (bridges) दयेके अःपुल।
गुम्बज (Dome): 'प्यान्थियन' (Pantheon) या गुम्बज रोमन इन्जिनियरिङया पराकाष्ठा खः।

मू संरचनात

रोमनतय्सं सार्वजनिक उपयोगया निंतिं थी-थी कथंया भवनत दयेकल:

कोलोजियम (Colosseum): थ्व छगू विशाल 'एम्फीथिएटर' खः गन करिब ५०,००० निसें ८०,००० मनूत च्वनाः 'ग्ल्याडिएटर' कासा स्वये फइ।
प्यान्थियन (Pantheon): फुक्कं द्यःतयगु निंतिं दयेकातःगु थ्व देगः थःगु विशाल कङ्क्रिट गुम्बजया निंतिं हलिं न्यंकं नांजाः।
एक्वेदक्त (Aqueducts): नगरय् लः थ्यंकेत दयेकातःगु ताँ थेंज्याःगु संरचनात, गुकिं रोमन सिभिल इन्जिनियरिङया उच्च स्तर क्यनी।
रोमन फोरम (Roman Forum): नगरया राजनीतिक, धार्मिक, व व्यापारिक केन्द्र।

वास्तुकलाया अर्डरत (Architectural Orders)

रोमनतय्सं स्वंगू ग्रीक अर्डर (Doric, Ionic, Corinthian) नापं निगू न्हूगु अर्डर दयेकल:

तस्कन (Tuscan): दोरिक स्वया नं सादा व बल्लाःगु अर्डर।
कम्पोजिट (Composite): आयोनिक व कोरिन्थियन अर्डरया मिश्रण जूगु व तसकं सजावटी अर्डर।

हलिंय् प्रभाव

रोमन वास्तुकलाया प्रभाव आःया आधुनिक युग तक नं स्पष्ट खनेदु: 1. इन्जिनियरिङ: आधुनिक कङ्क्रिट प्रविधि व ताँ (bridge) निर्माणया जग रोमनतय्सं हे बिउगु खः। 2. सरकारी भवन: युरोप व अमेरिकाया यक्व सरकारी भवन, संसद भवन, व अदालतत रोमन 'नियोक्लासिकल' शैलीं प्रेरित दु। 3. सहर योजना: ग्रिड (grid) प्रणालीय् सहर व्यवस्थापन यायेगु अवधारणा रोमनतय्सं हे विकास याःगु खः।

लिधंसा

Vitruvius (1st century BC). De Architectura (Ten Books on Architecture).
Ward-Perkins, J. B. (1977). Roman Imperial Architecture.
MacDonald, William L. (1982). The Architecture of the Roman Empire.