प्रत्यक्षवाद
प्रत्यक्षवाद वा पोजितिभिजम (अङ्ग्रेजी: Positivism) १९गु शताब्दीइ फ्रान्सेली दार्शनिक अगस्त कोम्त (Auguste Comte) द्वारा प्रतिपादित दार्शनिक सिद्धान्त खः। थ्व दर्शन कथं, केवल "वैज्ञानिक ज्ञान" (Scientific knowledge) हे धाथेंया ज्ञान खः। प्रत्यक्षवादं धाइ कि समाज व हलिमया अध्ययन "अवलोकन" (Observation), "प्रयोग" (Experiment), व "तर्क" पाखें प्राप्त जूगु "तथ्य" (Facts) वा "देता" (Data) य् आधारित जुइ माः। थ्व दर्शनं "मेटाफिजिक्स" (Metaphysics) व "धर्मशास्त्र" (Theology) यात अस्वीकार याइ, छाय्धाःसा थ्व खँत वैज्ञानिक रुपं प्रमाणित याये फइ मखु। कोम्तं समाजया विकासयात स्वंगू चरणय् ब्वथलादिल: धार्मिक (Theological), मेटाफिजिकल (Metaphysical), व वैज्ञानिक/पोजितिभ (Scientific/Positive)। वय्कःया कथं आधुनिक युग वैज्ञानिक युग खः। प्रत्यक्षवादं "समाजशास्त्र" (Sociology) यात छगू विज्ञानया रुपय् स्थापित यायेत तःधंगु भूमिका म्हितल। २०गु शताब्दीइ, "लजिकल पोजितिभिजम" (Logical Positivism) या रुपय् थ्व दर्शन अझ कडा जुल, गन "भाषा" व "तर्क" यात विज्ञान नाप स्वाकल। यद्यपि, लिपा कार्ल पोपर (Karl Popper) व थोमस कुन (Thomas Kuhn) थें न्याःपिं दार्शनिकतय्सं प्रत्यक्षवादया आलोचना यात, छाय्धाःसा विज्ञान तथ्य जक मखु, सिद्धान्त व प्यारादाइम (Paradigm) य् नं निर्भर जुइ।
विकासक्रम व प्रभाव
[सम्पादन]- अगस्त कोम्त: १९गु शताब्दीया सुरुइ समाजयात वैज्ञानिक ढंगं संकेगु उद्देश्यं थ्व दर्शन दयेकादिल।
- इमाइल दुर्खिम: दुर्खिमं (Durkheim) समाजशास्त्रय् तथ्यांक (Statistics) व वैज्ञानिक विधियात लागू यानाः प्रत्यक्षवादयात व्यावहारिक दयेकादिल।
- लजिकल पोजितिभिजम: १९२० या दशकय् "भियना सर्कल" नं थुकियात भाषा व तर्क नाप स्वाकल।
- पोस्त-पोजितिभिजम: २०गु शताब्दीया उत्तरार्धय्, विज्ञानया सीमा स्वीकार यासें थुकिया संशोधित रुप वल। थ्व दर्शनं आधुनिक विज्ञान व अनुसन्धान विधियात (Research Methodology) तसकं प्रभावित याःगु दु।
मू च्वखँ
[सम्पादन]| ई | सफूया नां | च्वमि | विवरण |
|---|---|---|---|
| १८३०-४२ | Course in Positive Philosophy | अगस्त कोम्त | प्रत्यक्षवादया सिद्धान्त व स्वंगू चरणया नियम। |
| १८९७ | Suicide | इमाइल दुर्खिम | तथ्यांक छ्यलाः समाजशास्त्रीय अध्ययनया दसु। |
| १९३६ | Language, Truth, and Logic | ए.जे. एयर | लजिकल पोजितिभिजमया प्रचार। |