पुनर्जागरण दर्शन

पुनर्जागरण दर्शन (Renaissance philosophy) धइगु १४गू सदी निसें १६गू सदी तक युरोपय् विकास जूगु दार्शनिक विचाः खः। थ्व युग मध्यकालीन दर्शन व आधुनिक दर्शनया दथुया तां (bridge) खः। थ्व इलय् युरोपय्, विशेष यानाः इटालीइ, प्राचीन ग्रीक व रोमन ज्ञानया पुनरुत्थान जुल। मध्य युगया धार्मिक व धर्मशास्त्रीय खँ त्वताः, पुनर्जागरणया दार्शनिकतय्सं मनूया क्षमता, स्वतन्त्रता, व थ्व हे हलिमय् मनूया जीवनयात अप्वः महत्त्व बिल।

मू विशेषता व आन्दोलन

मानववाद (Humanism)

पुनर्जागरण दर्शनया दकलय् तःधंगु आन्दोलन मानववाद खः। थुकिलिं मनूयात ब्रह्माण्डया केन्द्रय् तल। मध्यकालीन दर्शनं मनूयात पापी व द्यःया अधीनय् च्वनीम्ह धकाः स्यनीगु खःसा, मानववादं मनूया तर्क (reason), सिर्जनात्मक क्षमता, व स्वतन्त्रतायात हनेगु ज्या यात। थुकिलिं मनूतय्त थःगु जीवन बांलाकेत व समाजय् बांलागु ज्या यायेत प्रेरित यात।

प्राचीन ग्रन्थया पुनरुत्थान

थ्व इलय् विद्वानतय्सं प्राचीन ग्रीक व ल्याटिन च्वसुत मालेगु व अनुवाद यायेगु ज्या यात। मध्य युगय् थ्यंबिले प्राचीन दर्शनय् अरस्तु (Aristotle) या जक एकाटि दुगु खः, तर पुनर्जागरणय् प्लेटो (Plato) या विचाःत हानं लोकंह्वात। फ्लोरेन्सय् "नियोप्लाटोनिज्म" (Neoplatonism) या तःधंगु विकास जुल।

राजनीतिक दर्शन

राजनीतिइ नं न्हूगु विचाःत वल। राजनीतियात धर्म व नैतिकतां बायाः यथार्थवादी कथं स्वयेगु चलन सुरु जुल। राज्य संचालन, कानुन, व शक्तियात व्यावहारिक रुपं विश्लेषण यायेगु ज्या थ्व हे इलय् जूगु खः।

मू दार्शनिकत

पेट्रार्क (Petrarch): वय्कःयात "मानववादया अबु" (Father of Humanism) धाइ। वय्कलं प्राचीन ग्रीक व रोमन साहित्य ब्वनेगुयात तसकं महत्त्व बियादिल।

निकोलो म्याकियाभेली (Niccolò Machiavelli): वय्कःया सफू "द प्रिन्स" (The Prince) राजनीतिक दर्शनया छगू नांजाःगु सफू खः। वय्कलं राजनीतिइ शासकं शक्तिया निंतिं छु नं यायेमाः धकाः यथार्थवादी विचाः तयादिल।

जियोभानी पिको डेला मिरान्डोला (Giovanni Pico della Mirandola): वय्कःया च्वसु "ओरेसन अन द डिग्निटी अफ म्यान" (Oration on the Dignity of Man) यात पुनर्जागरणया मेनिफेस्टो धकाः नं म्हसीकिगु या। थुकिलिं मनूया स्वतन्त्र इच्छा (free will) यात तःधंगु थाय् बिल।

डेसिडेरियस इरास्मस (Desiderius Erasmus): वय्कः छम्ह क्रिस्चियन मानववादी खः। वय्कलं क्याथोलिक चर्चया विसंगति व कुरीतिइ ध्याचू (satire) च्वयादिल व धर्मयात सरल दयेकेमाः धकाः स्यनादिल।

विज्ञान व दर्शनया स्वापू

पुनर्जागरणया अन्त्य पाखे, दर्शन व विज्ञानया दथुइ न्हूगु स्वापू खनेदत। ब्रह्माण्डयात स्वयेगु दृष्टिकोणय् हिलासु वल। निकोलस कोपर्निकस (Nicolaus Copernicus) व ग्यालिलियो ग्यालिली (Galileo Galilei) थें न्याःपिं वैज्ञानिकतय्सं सूर्द्यः ब्रह्माण्डया केन्द्रय् दु धकाः धाल, गुकिलिं पुलांगु दार्शनिक व धार्मिक मान्यतायात तःधंगु धक्का बिल। थुकिलिं हे लिपा १७गू सदीया वैज्ञानिक क्रान्ति (Scientific Revolution) या लँपु चायेकल।

प्रभाव

पुनर्जागरण दर्शनं युरोपया चिन्तन शैलीयात पूर्ण रुपं हिलाबिल। थुकिलिं मध्यकालीन अन्धविश्वासयात चिइका तर्क, मानव केन्द्रित विचाः, व वैज्ञानिक पद्धतियात न्ह्यःने हल।

स्वयादिसँ

दर्शनशास्त्र

मध्यकालीन दर्शन

मानववाद

निकोलो म्याकियाभेली