पाको

Lechuguilla Cave, New Mexico, United States

पाको (Cave) धइगु बँया सतह स्वया दुने दूगु छगू प्राकृतिक ह्वः वा खालि थाय् खः। थन्याःगु ह्वः ल्वहँया पाः वा गुँया क्वे दयाच्वनि। पाकोया अध्ययन याइगु विज्ञानयात 'स्पेलियोलोजी' (Speleology) धाइ।

उत्पत्ति व भौगोलिक प्रक्रिया

पाकोत थी-थी भौगोलिक व रासायनिक प्रक्रिया पाखें दयेकी:

1. रासायनिक क्षय (Chemical Weathering): सख्वाल्वहं(Limestone) दूगु थासय् फसय् दूगु एसिडिक लःया हाः दुहाँ वनाः ल्वहँयात क्षय यासें पाको दयेकी। थुकियात 'सोलुसन केभ' धाइ।
2. समुद्री पाको (Sea Caves): समुद्रया तसःगु लहरं (Waves) तटीय ल्वहँयात तछ्याना पाको दयेकी।
3. गुंजला पाको (Lava Caves): गुंजला मुयाः बाहाः वइगु 'लाभा' पिनेया भाग स्वया दुनेया भाग याकनं बाहाः वनाः सिधइबलय् दुने पाको थें च्वंगु नलि (Tube) दयेकी।
4. च्वापु पाको (Ice Caves): च्वापुगुँ (Glacier) दुने लः बाहाः वनाः वा च्वापु नायाः थन्यागु पाको दयेकी।

पाको दुनेया संरचना

पाको दुने लःया फुतितेसं विशेष बनावटत दयेकी:

• स्ट्यालेक्टाइट (): पाकोया पलि पाखें क्वे कुतुं वयाच्वंगु लखँ दयेकीगु ल्वहँया संरचना।
• स्ट्यालेग्माइट (Stalagmite): पाकोया बं (Floor) पाखें च्वय् थहां वनाच्वंगु ल्वहँया संरचना।

महत्त्व

• पुरातत्व (Archaeology): प्राचीन मनूतय्सं पाकोयात च्वनिगु थाय् कथं छ्यलीगु जुयाः अन पुलां अंगः किपा (Cave paintings) व ज्याभःत लुइफु। थुकिं मनूया इतिहास थुइकेत ग्वाहालि याइ।
• जैविक विविधता: पाको दुने थीथी प्राणी व विशेष जीवतयगु वासस्थान दइ।
• पर्यटन: बांलाःगु पाकोत स्वयेत हलिं न्यंकं पर्यटकत वइ।

ब्वनादिसँ

• Gillieson, David (1996). Caves: Processes, Development and Management.
• Palmer, Arthur N. (2007). Cave Geology.