न्हसिबुँ
न्हसिबुँ[१] (Floodplain) धइगु खुसिया सिथय् दूगु चकंगु बँ खः, गुगु खुसिइ बाः (Flood) वइबलय् लखय् क्वय् लाःवनि। थ्व क्षेत्र खुसिया बाहाः नाप वइगु चा, ध्याचः व भिंगु चा(Sediments) मुंवनाः दयेकीगु छगू प्राकृतिक भू-स्वरूप खः।
उत्पत्ति व भौगोलिक प्रक्रिया
[सम्पादन]न्हसिबुँ दयेकेगु प्रक्रिया खुसिया गति व 'निक्षेपण' नाप स्वानाच्वि:
- बाः व निक्षेपण: खुसिइ लः अप्वइबलय् खुसिया मू धाः (Channel) स्वया पिने लः बाहाः वइ। थुकिया नाप वइगु 'जलोढ चा' (Alluvial soil) खुसिया सिथय् लाःगु समथर थासय् मुंवइ।
- खुसि हिलेगु (Meandering): खुसि बाहाः वइबलय् तप्यंक मजुसें चाकलाना (Meanders) वनी। थुकिं यानाः खुसिया सिथय् दूगु ख्यः अझ चकं जुइ।
- प्राकृतिक तटबन्ध (Natural Levees): बाः वइबलय् खुसिया सिथय् हे अप्वः ल्वहँ व तःधंगु फि मुनाः प्राकृतिक बाँध थें च्वंगु संरचना दयेकी।
आर्थिक व वातावरणीय महत्त्व
[सम्पादन]- उर्वरता: न्हसिबुँइ प्रत्येक दँ बाः पाखें 'न्हूगु चा' (Fresh silt) वइगुलिं थन रासायनिक मल विना हे बांलाःगु बुँज्या जुइ। थन्याःगु क्षेत्र हलिंया दकलय् अप्वः उत्पादकत्व दूगु थासय् छगू जुइ।
- जल पुनर्भरण (Groundwater Recharge): खुसि बाःया लः न्हसिबुँइ यक्व ई तक च्वनीबलय् बँय् दुने लः जानाच्वनि, गुकिं यानाः बँक्वय् दूगु लःया सतह (Water table) थहां वइ।
- जैविक विविधता: थन विशेष कथंया 'सिमसार' (Wetlands) दयेकी, गन थी-थी जलचर, पंक्षी व घाँय्त खनेदु।
जोखिम व चुनौती
[सम्पादन]- क्वबाना: न्हसिबुँइ च्वंपिं मनूत व अनया भौतिक संरचनात प्रत्येक दँ वइगु बाःया जोखिमय् दइ।
- प्रदूषण: खुसिइ बाहाः वइगु फोहोर व विषादीत न्हसिबुँया चा व लःया स्रोतय् दुहाँ वयेफु।
- अतिक्रमण: जनसंख्या वृद्धि नाप न्हसिबुँइ अनियन्त्रित बस्ती विकास जुइबलय् खुसिया प्राकृतिक बाहाः पनी व बाःया जोखिम अझ अप्वइ।
ब्वनादिसँ
[सम्पादन]- Lewin, John (1978). Floodplain Geomorphology.
- National Geographic - Hydrology: Floodplains.
- ↑ तुलाधर, कमल रत्न (१९९६). English–Nepalbhasa Wordbook (𑐀𑑄𑐐𑑂𑐬𑐾𑐖𑐷-𑐣𑐾𑐥𑐵𑐮𑐨𑐵𑐲𑐵 𑐏𑑃𑐐𑑂𑐰𑑅 𑐳𑐦𑐹), with रमेश काजी स्थापित; रुक्मिणी श्रेष्ठ; ओम चरण अमात्य, न्हापां (in en,new), येँ, नेपाः: भुलुखा पिथना.