नाइजेरिया

नाइजेरिया छगु अफ्रिकी देय् खः।

इतिहास

नाइजेरियाया इतिहास धाःगु पश्चिम अफ्रिकाया दकले अप्वः जनसंख्या दुगु राष्ट्रया प्राचीन निसें आधुनिक ई तकया इतिहास खः। ईसापूर्व १५०० निसें थन नोक संस्कृति (Nok culture) या विकास जुल, गुकिं थःगु धातु कला व चाया मुर्तिया निंतिं नांजाः। मध्यकालय् थन कानेम-बोर्नु साम्राज्य, हौसा राज्यत, योरुबा साम्राज्य (ओयो व बेनिन), व सोकोतो खलिफत थेंज्याःगु शक्तिशाली राज्यतयेगु विकास जुल। थ्व क्षेत्रय् ट्रान्स-सहारा व्यापार व लिपा ट्रान्स-एत्लान्टिक दास व्यापारया तःधँगु प्रभाव लाःगु खः। १९गु शताब्दीया लिपांगु भागय् बेलायतं थ्व क्षेत्रयात थःगु औपनिवेशिक कब्जा दुने यात व सन् १९१४य् उत्तरी व दक्षिणी नाइजेरियायात छथासय् स्वानाः नाइजेरिया दयेकल। १ अक्टोबर १९६०य् नाइजेरिया बेलायती शासन निसें पूर्ण स्वतन्त्र जुल। स्वतन्त्रता लिपा देशय् जातीय तनाव व राजनीतिक अस्थिरता अप्वया वल, गुकिया लिच्वः कथं सन् १९६७ निसें १९७० तक नाइजेरियन गृहयुद्ध (Biafran War) जुल। गृहयुद्ध लिपा सैनिक शासन व ताःहाकःगु राजनीतिक संक्रमणया ई वल। सन् १९९९य् प्रजातन्त्र पुनःबहाली जुल व थौंकन्हे नाइजेरिया अफ्रिका महाद्वीपया छगू मू आर्थिक व राजनीतिक शक्ति जूगु दु।

कानेम–बोर्नु साम्राज्य

थ्व साम्राज्य मध्य अफ्रिकाय् ९गु शताब्दी निसें १९गु शताब्दी तक्क न्हापां कानेम व लिपा बोर्नुया रूपय् दयाच्वंगु छगू तःधंगु साम्राज्य खः। थ्व साम्राज्य चाड पुखू (Lake Chad) या नाप-लागाय् लाःगु आधुनिक नाइजेरिया, नाइजर, चाड व क्यामरुनया भागय् दयाच्वन। थ्व साम्राज्यया पलिस्था सेफुवा (Sayfawa) राजवंशं याःगु खः, गुकिं अफ्रिकाय् दकलय् ताःहाकःगु समय तक्क शासन यात। ११गु शताब्दीइ थ्व साम्राज्यया शासकतयेसं इस्लाम धर्म स्वीकार यात, गुकिं थुकियात इस्लामी जगत नाप स्वायेत ग्वाहालि यात। साम्राज्यया अर्थव्यवस्था सहारा व्यापार, मुख्यतया दास, सलः व वसःया व्यापारय् आधारित जुयाच्वन। १४गु शताब्दीइ आन्तरिक संघर्ष व बिलाला (Bulala) जनजातिया आक्रमणया कारणं साम्राज्यया केन्द्र कानेमं बोर्नु लागाय् स्थानान्तरण जुल। १६गु शताब्दीइ इद्रिस अलोमा (Idris Alooma) या शासनकालय् थ्व साम्राज्य थःगु शक्तिया उत्कर्षय् थ्यन। अलोमां साम्राज्यय् सैनिक सुधार यानाः उस्मानी साम्राज्य नाप तुपः/बन्दुक व सैनिक सल्लाहकार हयाः सेनायात आधुनिक यात। थ्व साम्राज्यं सहारा पार व्यापार मार्गया सुरक्षा व नियन्त्रण यात। १९गु शताब्दीया लिपांगु भागय् आन्तरिक कमजोरी व फुलाणी जिहाद लिपा १८९३इ राबिह जुबैरया आक्रमणं थ थ्व साम्राज्यया अन्त्य जुल।

साहित्य

• थिङ्ग्स फल अपार्ट नाइजेरियामि च्वमि चिनुआ अचेबे (Chinua Achebe)जुं च्वयादीगु सन् १९५८ या नांजाःगु उपन्यास खः। थ्व बाखँ १९गू शताब्दीया लिपांगु ईलय् नाइजेरियाया इग्बो (Igbo) समाज व अन बेलायती औपनिवेशिक शासन व इसाई धर्मया आगमनय् आधारित दु। उपन्यासया मू पात्र ओकोन्क्वो (Okonkwo) खः, गुम्ह थःगु समाजया छम्ह शक्तिशाली व सम्मानित योद्धा खः। थ्व उपन्यासय् औपनिवेशिक प्रभावं यानाः परम्परागत अफ्रिकन समाज व संस्कृतिइ वःगु विनाशयात क्यनातःगु दु। अचेबेया थ्व कृतिं अफ्रिकन साहित्ययात हलिंन्यंक सम्मानजनक थाय् बिल व पश्चिमा दृष्टिकोणयात चुनौती बिल। उपन्यासय् इग्बो संस्कृति, लोककथा व परम्परायात ब्यापक रूपं प्रस्तुत यानातःगु दु। थ्व सफू अफ्रिकन साहित्यया दक्ले अप्वः ब्वनिगु व अध्ययन जुइगु आधुनिक उपन्यास खः।

स्वयादिसँ

• अफ्रिका