दुरुप्वः दुपिं
दुरुप्वः दुपिं प्राणी [१] (अंग्रेजी: Mammal; वैज्ञानिक नां: Mammalia) दुगक्वँय् दुपिं प्राणीतय्गु (vertebrates) छपुचः खः। थ्व पुचःया प्राणीतय्गु मू विशेषता धइगु मिसा प्राणीं थः मचायात नकेत दुरु दयेकीगु ज्या ख। दुरुप्वः दुपिं प्राणी हलिमया हरेक वातावरणय् लुइ, दसु: समुद्र (ह्वेल), आकाश (चिकंलापा), व बँ (छुं, धुँ)। मनू (Human) नं थ्व हे वर्गय् ला।[२]
विशेषता
[सम्पादन]दुरुप्वः दुपिं प्राणीतय्गु छुं मू विशेषता थ्व कथं दु:
- दुरु ग्रन्थि (Mammary Glands): मिसा प्राणीतय्के दुरु उत्पादन याइगु ग्रन्थि दइ, गुकिलिं इमिगु मचातय्त पोषण बी। थ्व हे विशेषताया कारणं इमित "दुरुप्वः दुपिं" धाइगु खः।
- सँ (Hair/Fur): थुपिं प्राणीतय्गु शरीरय् जीवनया छुं न छुं चरणय् सँ वा कवः (fur) दइ।
- दथु न्हाय्पंया क्वँय् (Middle Ear Bones): इमिगु न्हाय्पनय् स्वंगू विशिष्ट क्वँय् दइ (malleus, incus, व stapes), गुकिलिं तःसः (sound) न्येनेगु क्षमता अप्वयेकी।
- लुमु हि (Warm-blooded): थुपिं "एन्डोथर्मिक" (endothermic) जुइ, अर्थात् इमिसं थःगु शरीरया तापक्रम स्थिर तयातये फु।
- नियोकर्तेक्स (Neocortex): इमिगु न्हेपूया पिनेया ब्वलय् "नियोकर्तेक्स" दइ, गुकिलिं उच्च बोधगम्य क्षमता (cognitive ability) बी।
ब्वथला
[सम्पादन]दुरुप्वः दुपिं प्राणीतय्त प्रजनन प्रक्रियाया आधारय् स्वंगू पुचलय् बायातःगु दु:[३]
१. मोनोत्रेम (Monotremes) थुपिं दकलय् आदिम प्राणीत खः। थुपिं दुरुप्वः दुपिं जुसां, मचा बुइकेगु पलेसा खेँ (eggs) थ्वइ।
दसु: प्ल्याटिपस (Platypus), एकिड्ना (Echidna)।
२. मार्सुपियल (Marsupials) थुपिं प्राणीतय्सं अपूर्ण वा म्हो विकसित जूगु मचा बुइकी, अले उगु मचायात थःगु प्वाथय् दुगु "पाउच" (pouch) वा म्हीचाय् तयाः तःधं याइ।
दसु: कंगारु (Kangaroo), कोआला (Koala)।
३. प्लेसेन्टल (Placentals) थुपिं प्राणीतय्सं मचायात पूर्ण रुपं प्वाथय् (womb) विकास जुइधुंकाः तिनि बुइकी। मचा व मांया दथुइ पोषण आदानप्रदानया निंतिं "प्लेसेन्टा" (placenta) दइ। दुरुप्वः दुपिं प्राणीतय्गु दकलय् तःधंगु पुचः थ्व हे खः।
दसु: मनू, सा, धुँ, व्हेल।
उत्पत्ति व विकास
[सम्पादन]दुरुप्वः दुपिं प्राणीतय्गु उत्पत्ति करिब २० कोटी दँ न्ह्यः "सिनाप्सिड" (Synapsid) नांयागु सरीसृप (reptile) थें न्याःपिं पुर्खा पाखें जूगु खः। डाइनोसर (Dinosaur) या इलय् इपिं चिचीधं व बहनी जक जुइपिं/निशाचर (nocturnal) जुयाच्वंगु खः। ६.६ कोटी दँ न्ह्यः डाइनोसर लोप जुइधुंकाः, इमिसं पृथ्वीइ थःगु प्रभुत्व दयेकल।
स्वयादिसँ
[सम्पादन]
लिधंसा
[सम्पादन]- ↑ तुलाधर, कमल रत्न (१९९६). English–Nepalbhasa Wordbook (𑐀𑑄𑐐𑑂𑐬𑐾𑐖𑐷-𑐣𑐾𑐥𑐵𑐮𑐨𑐵𑐲𑐵 𑐏𑑃𑐐𑑂𑐰𑑅 𑐳𑐦𑐹), with रमेश काजी स्थापित; रुक्मिणी श्रेष्ठ; ओम चरण अमात्य, न्हापां (in en,new), येँ, नेपाः: भुलुखा पिथना.
- ↑ Wilson, D.E.; Reeder, D.M., eds. (2005). Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference (3rd ed.). Johns Hopkins University Press.
- ↑ Vaughan, Terry A., James M. Ryan, and Nicholas J. Czaplewski. Mammalogy. Jones & Bartlett Learning, 2013.