थेल्स
थेल्स (थ्यं-मथ्यं ६२४–५४५ ई.पू.) प्राचीन ग्रीसया दकलय् न्हापांम्ह दार्शनिक, गणितज्ञ व खगोलशास्त्रीइ छम्ह खः। वय्कःयात पाश्चात्य दर्शनया 'अबु' व युनानया 'न्हेम्ह बुद्धिमान' (Seven Sages of Greece) मध्ये छम्ह धकाः म्हसीकी। थेल्सं हे दकले न्हापां प्राकृतिक घटनातय्त द्यः-पितृया शक्तिं मखुसें 'तर्क' व 'विज्ञान' या आधारय् थुइकेगु कुतः यानादीगु खः।
दार्शनिक विचा:
[सम्पादन]थेल्सया दर्शनया मू सार थथे दु:
- ब्रह्माण्डया आधार (Arche): थेल्सया विचाः कथं फुक्कं वस्तुया मूल आधार 'लः' खः। वय्कःया तर्क कथं लः मदुसा जीवन सम्भव मदु अले लः थःगु रूप (फि, वाफ, व च्वापू) हिलेत समर्थ जूगुलिं थ्व हे ब्रह्माण्डया मू तत्त्व खः।
- पृथ्वीया स्थिति: वय्कःया विश्वास कथं पृथ्वी छगू विशाल समुद्रय् 'जहाज' थें दया च्वंगु दु।
गणित व ज्यामिति
[सम्पादन]गणितया ख्यलय् थेल्सं यक्व 'प्रमेय' (Theorems) प्रतिपादन यानादीगु दु, गुकिं यानाः वय्कःयात 'ज्यामितिया अबु' नं धाइ:
खगोलशास्त्र
[सम्पादन]थेल्सं खगोलशास्त्रय् नं तःधंगु सफलता थःगु ल्हातय् लाकादीगु खः। वय्कलं सन् ५८५ ई.पू. मे २८ खुनु जुइगु 'सूर्यग्रहण'या न्हापा हे भविष्यवाणी यानादीगु खः। थ्व घटनां यानाः लिदिया व मिड्स दथुइ जुयाच्वंगु ल्वापु नं दितः।
लुमन्ति व प्रभाव
[सम्पादन]थेल्सं हे न्हापां 'प्रकृति गथे सनि' धइगु न्ह्यसःया लिसः भौतिक कारणं मालेगु ज्या सुरु यानादीगु खः। वय्कःया थ्व विचारं लिपाया प्रसिद्ध दार्शनिकत (दसु: पाइथागोरस, सुकरात, व प्लेटो)तेत तसकं प्रभाव लाकल। वय्कःया जीवन व दर्शन सम्बन्धी जानकारी पुलां इतिहासया सफू व मुनाछेँय् सुरक्षित दुगु च्वखँया आधारय् आः तक सयेके फयाच्वंगु दु।
लिधंसा
[सम्पादन]- O'Grady, Patricia (2002). Thales of Miletus: The Beginnings of Western Science and Philosophy.
- Kirk, G. S. & Raven, J. E. (1983). The Presocratic Philosophers.
- Aristotle. Metaphysics.