डेमोक्रिटस
डेमोक्रिटस (थ्यं-मथ्यं ४६०–३७० ई.पू.) छम्ह प्रभावशाली प्राचीन ग्रीक दार्शनिक खः। वय्कलं थः गुरु ल्यूसिपस (Leucippus) नाप जानाः ब्रह्माण्डया भौतिक संरचनाया 'परमाणु सिद्धान्त' (Atomic Theory) न्ह्यब्वयादिल। डेमोक्रिटसयात 'न्हिलाच्वंम्ह दार्शनिक' (The Laughing Philosopher) नं धाइ, छाय्कि वय्कलं मनूया मुर्खतायात कयाः ख्यालि याइगु व प्रसन्नतायात हे जीवनया लक्ष्य मानिगु यानादिल।
परमाणु सिद्धान्त (Atomism)
[सम्पादन]डेमोक्रिटसया दर्शनया मू आधार 'परमाणु' व 'शून्यता' (The Void) खः। वय्कलं न्ह्यब्वयादीगु मू विचाःत थथे दु:
- अटोमोस (Atomos): वय्कलं तर्क यानादिल कि यदि झीसं छुं नं वस्तुयात कुचा याना वनेगु खःसा, छगू थजाःगु बिन्दुइ थ्यनी गन उकियात अझ कुचा याये फइमखु। थ्व अविभाज्य कणयात वय्कलं 'अटोमोस' (गुकिं आधुनिक 'Atom' खँग्वः वल) नां बियादिल।
- अटोमोस बाय् परमाणुया स्वभाव: परमाणुत नित्य, न्ह्याबलें चंचल, व अदृश्य जुइ। इमिसं आकार व वजनय् भिन्न जुइ, तर फुक्कं छगू हे 'पदार्थ' पाखें दइ।
- शून्यता (The Void): परमाणुत सनेतः खाली थाय् वा 'शून्यता'या आवश्यकता जुइ। थ्व शून्यताय् परमाणुत ल्वाकज्यानाः वा बाया वयाः संसारया फुक्कं वस्तुत दयेकी।
इन्द्रिय व ज्ञान
[सम्पादन]डेमोक्रिटसया कथं झीसं अनुभव याइगु रङ्ग, स्वाद, व गन्ध वास्तविक मखुसें परमाणुतयगु संयोजनया 'परिणाम' जक खः। वय्कलं धयादिल, "सत्य कथं ला केवल परमाणु व शून्यता जक दु।" (In reality, there are only atoms and the void.)
खगोलशास्त्र व गणित
[सम्पादन]वय्कलं विज्ञानया मेमेगु ख्यलय् नं तःधंगु योगदान बियादिल:
- वय्कलं धयादिल कि 'आकाशगंगा' (Milky Way) तसकं तापाःगु थासय् च्वंगु असंख्य नगुतयगु पुचः खः।
- वय्कलं तर्क यानादिल कि ब्रह्माण्ड तसकं तःधं व थुकी मेमेगु संसार नं दयेफइ।
- गणितय् वय्कलं 'शंकु' (Cone) व 'पिरामिड'या आयतन (Volume) सम्बन्धी प्रारम्भिक विचाःत न्ह्यब्वयादिल।
लुमन्ति व प्रभाव
[सम्पादन]डेमोक्रिटसया परमाणु सिद्धान्तं आधुनिक विज्ञानया विकासय् तसकं तःधंगु भूमिका म्हितल। यद्यपि वय्कःया यक्व सफूत आः मदुसां, मेमेपिं दार्शनिकतयगु च्वसु व सुरक्षित लुमन्तिया आधारय् वय्कःया दर्शन जीवित दु। पूर्वीय दर्शनय् ऋषि कणादं न्ह्यब्वयादीगु परमाणु विचाः नाप वय्कःया दर्शन तसकं मेल नइ।
लिधंसा
[सम्पादन]- Berryman, Sylvia (2005). Ancient Atomism.
- Taylor, C. C. W. (1999). The Atomists: Leucippus and Democritus.
- Barnes, Jonathan (1982). The Presocratic Philosophers.