चलः

A landslide near Cusco, Peru, in 2018

A NASA model has been developed to look at how potential landslide activity is changing around the world.

Animation of a landslide in San Mateo County, California

Landslips

Noire River

चलः (Landslide) धइगु गुँ बाय् पाःलूगु थाय्या ल्वहँ, चा, व मेगु बँ-ज्वलं गुरुत्वाकर्षण (Gravity) या कारणं याकनं क्वय्‌पाखे कुतुं वयेगु प्राकृतिक विपदा खः। थ्व छगू प्राकृतिक प्रकोप खः गुकिं भौगोलिक स्वरूप, मानवीय बस्ती, व भौतिक पूर्वाधारय् तःधंगु क्षति यायेफु।

चलः वयेगु मू कारणत

चलः वयेगु कारणतय्यात मू रूपं निगू भागय् बाये फइ:

प्राकृतिक कारणत

• तःच्वलं वइगु वा: तःच्वलं वा वइबलय् चा दुने लः दुहाँ वनाः उकियात झ्यातुकीगु चुलुकिगु ज्या याइ, गुकिं यानाः चलः वइ।
• भुखाः: भुखाचं यानाः बँया भः न्याकी (Vibration) व ल्वहँत तछ्यानाः चलः वइ।
• खुसि क्षय (Erosion): खुसिया तसःगु बाहां वइ बलय् च्वय्या भाग असन्तुलित जुयाः क्वय् कुतुं वइ।

मानवीय कारणत

• वनविनाश: सिमा चानाः छ्वइबिले सिमाया हाः (Roots) नं चायात ज्वना च्वनेगु क्षमता म्हो जुइ।
• अनियन्त्रित निर्माण: गुँया पाःलूगु थायय् इन्जिनियरिङ मापदण्ड विना लँ, छेँखा वा बाँध दयेकेबलय् बँ अस्थिर जुइ।
• खानीज्या: खानीज्या (Mining) या इलय् मुइकिगु ज्या (विस्फोट) व तसःगु मेसिन छ्यलिबलय् बँया दयेकाः स्यनी।

चलःया ताजि

चलः उकिया पदार्थ व गतिकथं थी-थी ताजिया जुइ:

• रकफल (Rockfall): ल्वहँया तःधंगु कुचाः तपेंक क्वय् कुतुं वयेगु।
• मडफ्लो (Mudflow): चा व लःया मंकाः ध्याचः (Slurry) जुयाः याकनं बाहाः वयेगु।
• स्लम्प (Slump): बँया छगू तःधंगु भाग बेक्वःगु ध्वः (Curved surface) य् च्वनाः क्वय् वयेगु।

लिच्वः व प्रभाव

• आर्थिक क्षति: लँ, ताँ (Bridge), व बुँज्या याइगु बुँ स्यनाः आर्थिक उत्पादकत्व म्हो जुइ।
• जनधनया क्षति: मनू च्वनिगु थासय् चलः दुहाँ वइबलय् मानवीय क्षति व विस्थापन जुइ।
• वातावरण: चलखं खुसि पनाः 'कृत्रिम पुखू' दयेकेफु, गुकिं लिपा बाः (Flood) वयेगु खतरा अप्वयेकी।

पनेगु व न्यूनीकरण

• वृक्षारोपण: पालूगु थायय् अप्वः सिमा पिनाः चायात बल्लाकेगु।
• रिटेनिङ वाल (Retaining Wall): लँ वा छेँया क्वे ल्वहँ वा कङ्क्रिटया पःखाः दयेकाः चायात पनेगु।
• ड्रेनेज व्यवस्थापन: गुँया लः व्यवस्थित पहलं बाहाः छ्वयेगु गुकिं यानाः चा दुने आपाः लः च्वनिमखु।

लिधंसा

• Highland, L. M. (2008). The Landslide Handbook: A Guide to Understanding Landslides.
• Varnes, D. J. (1978). Slope Movement Types and Processes.
• USGS Landslide Hazards Program Reports.