घौ
घौ (Hour, चिं: h वा hr) धइगु ईया इकाइ खः गुगु ६० मिनेत या मंकाः खः। थ्व अन्तर्राष्ट्रिय इकाइ प्रणाली (SI) या अङ्ग मजूसां वैज्ञानिक व व्यावहारिक रूपं हलिं न्यंकं ईया गणनाया निंतिं स्वीकार यानातःगु इकाइ खः। छगू सौर दिं (Solar day) यात २४ समान भागय् बायेबलय् छगू घौ दयेकी।
ईया गणना व स्वापू
[सम्पादन]घौया मेगु इकाइत नाप थथे स्वापू दु:
- १ घौ = ६० मिनेत
- १ घौ = ३,६०० सेकेन्द
- २४ घौ = १ दिं (छगू अहोरात्र)
ऐतिहासिक विकास
[सम्पादन]घौ बाय् घौछिया अवधारणा प्राचीन काल निसें न्ह्याःगु खः। 'घौ' खँग्वः संस्कृतया 'घटिका' वा 'घटी' पाखें वःगु खः। प्राचीन कालय् लः-घडी (Water clock) वा घः (Pitcher) छ्यलाः ई दायेगु जूगुलिं थुकियात 'घौ' धाल।
- मिस्र व मेसोपोटामिया: प्राचीन मिस्रवासीतय्सं सुर्द्यःया जः (Sundial) स्वयाः न्हियात १२ भागय् व बहनीयात १२ भागय् बायाः २४ घौया दिं दयेकूगु खः।
छ्यलाबुला व महत्त्व
[सम्पादन]- समय व्यवस्थापन: ज्याया ई (Working hours), स्कूलया ई, व यात्राया ईब्यः घौछिया आधारय् दयेकीगु परम्परा दु।
- वाणिज्य व उद्योग: ज्याकुथिइ लजगामि/ज्यामि तय्त ज्याया घौ (Hourly rate) कथं ज्याला बीगु जुइ।
- विज्ञान व खगोलशास्त्र: पृथ्वीया परिक्रमा व ग्रहतयगु गति ल्या खायेबलय् घौयात छगू महत्वपूर्ण मापदण्ड कथं हनि।
समय क्षेत्र (Time Zones)
[सम्पादन]हलिंयात २४ गू समय क्षेत्रय् बायातःगु दु। पृथ्वीं ३६० डिग्री चाहिलेत २४ घौ काइ, गुकिया अर्थ पृथ्वीं १ घौय् १५ डिग्री पार याइ। थ्व हे आधारय् हलिंया थी-थी देय्या ई (Time zone) पाःगु जुइ।
ब्वनादिसँ
[सम्पादन]- Dohrn-van Rossum, Gerhard (1996). History of the Hour: Clocks and Modern Temporal Orders.
- International Bureau of Weights and Measures (BIPM) - Units outside the SI.