ग्रीनल्यान्द

ग्रीनल्याण्ड बाय् ग्रीनल्यान्द (अङ्ग्रेजी: Greenland; ग्रीनल्याण्डिक: Kalaallit Nunaat - 'कलाल्लित नुनात') उत्तर अमेरिकाया महादेशीय भागय् लाःगु छगू न्हसिभु खः, तर राजनीतिक रुपं थ्व डेनमार्क राजतन्त्र (Kingdom of Denmark) या दुने लाःगु छगू "स्वशासित क्षेत्र" (Autonomous Territory) खः।

क्षेत्रफलया ल्याखं ग्रीनल्याण्ड हलिमया दकलय् तःधंगु न्हसिभु खः (अष्ट्रेलियायात महादेश मानय् याःगु कारणं)। थुकिया मू भाग (करिब ८०%) न्ह्याबिलें च्वापुं (Ice Sheet) भुनाच्वनी। थ्व प्रशान्त महासागर व आन्ध्र महासागरया दथुइ, क्यानाडाया पूर्वय् ला। थुकिया राजधानी नुक (Nuuk) खः।

भूगोल

ग्रीनल्याण्डया क्षेत्रफल २१,६६,०८६ वर्ग किलोमिटर दु। थ्व हलिमया दकलय् म्हो जनघनत्व दुगु थाय् खः। थनयागु च्वापुगुं अन्टार्कटिका लिपा हलिमया दकलय् तःधंगु खः। यदि थ्व फुक्क च्वापु नाया वन धाःसा, हलिमया समुद्र सतह ७ मिटरं थहाँ वइ धयागु अनुमान दु।

थनयागु मू वस्तीत समुद्रया सिथय् (Coastline) ला, गन च्वापु मदु।

इतिहास

ग्रीनल्याण्डया इतिहास तसकं पुलां।

• प्राचीन बसोबास: थन दकलय् न्हापां करिब ४,५०० दँ न्ह्यः क्यानडापाखें "प्यालियो-एस्किमो" (Paleo-Eskimo) मनूत वःगु खः।
• नर्स (Norse) बसोबास: १०गु शताब्दीइ आइसल्याण्डं वःम्ह "एरिक द रेड" (Erik the Red) नं थन उपनिवेश पलिस्था यात। वय्कलं हे थ्व थाय्या नां "ग्रीनल्याण्ड" (वाउँगु बुँ) तःगु खः। धाइ कि, मेमेपिं मनूतय्त आकर्षित यायेत वय्कलं अज्याःगु नां तःगु खः, गन कि थ्व थाय् अधिकांश च्वापुं भुनाच्वंगु दु।
• इनुइट (Inuit) आगमन: १३गु शताब्दीइ "थुले" (Thule) संस्कृतिया मनूत (आःया इनुइटतय्गु पुर्खा) अलास्का जुयाः थन थ्यन।
• डेनमार्कया शासन: १८गु शताब्दीइ डेनमार्कं ग्रीनल्याण्डय् थःगु अधिकार पुनर्स्थापना यात व १९५३ य् थुकियात डेनमार्कया छगू अभिन्न अंग दयेकल। १९७९ य् ग्रीनल्याण्डयात "होम रुल" (Home Rule) व २००९ य् विस्तृत "स्वशासन" (Self-Government) ब्युगु खः।

राजनीति

ग्रीनल्याण्ड डेनमार्कया अधिनय् दुसां, थुकिया थःगु हे संसद (Inatsisartut) व सरकार (Naalakkersuisut) दु।

• अधिकार: ग्रीनल्याण्डं थःगु आन्तरिक मामिला, प्राकृतिक स्रोत, व पुलिसया जिम्मा थःहे काइ। तर, रक्षा (Defence), विदेश नीति, व मौद्रिक नीति (Currency) डेनमार्कं हे स्वइ।
• युरोपेली युनियन: ग्रीनल्याण्ड भौगोलिक रुपं उत्तर अमेरिका र राजनीतिक रुपं युरोप नाप स्वाःसां, थ्व सन् १९८५ य् युरोपेली युनियन (EU) नं पिहाँ वःगु खः।

जनसंख्या व संस्कृति

ग्रीनल्याण्डया जनसंख्या करिब ५६,००० दु। थनयागु मू जाति इनुइट (Inuit) खः (करिब ८८%), व ल्यंगु १२% डेनिस व मेमेपिं युरोपेलीत खः।

• भाय्: थनयागु आधिकारिक भाय् "ग्रीनल्याण्डिक" (Kalaallisut) खः, गुगु एस्किमो-अलेउत भाषा परिवारय् ला। डेनिस भाय् नं ब्वनेकुथिइ स्यनेगु या।
• जीवनशैली: इनुइट तजिलजिइ सिकार (Hunting) व न्या लायेगु (Fishing) ज्यायागु तःधंगु महत्त्व दु। ह्वेल, सिल (Seal), व रेनडियरयागु सिकार यायेगु परम्परा आः नं ल्यनाच्वंगु दु।

अर्थतन्त्र

ग्रीनल्याण्डया अर्थतन्त्र न्या लायेगु उद्योगय् निर्भर दु। झिङ्गे न्या (Shrimp) व हलिबट (Halibut) थनयागु मू निर्यात खः। थ्व नापं, डेनमार्क सरकारं बिइगु वार्षिक अनुदान (Block Grant) नं अर्थतन्त्रया मू आधार खः।

आःया इलय्, जलवायु हिउपाःया कारणं च्वापु न्हायला वनाः थनयागु खानी (Mining) उद्योगय् लगानी अप्वया वःगु दु। थन लुँ, यूरेनियम, रेर अर्थ मेटल (Rare Earth Metals), व उर्जाया भण्डार लुइकेगु आशा दु।

जलवायु हिउपाः (Climate Change)

ग्रीनल्याण्ड जलवायु हिउपाःया अध्ययन यायेगु निंतिं हलिमया दकलय् महत्त्वपूर्ण थासय् छगू खः। थनयागु च्वापु तीव्र गतिं नाया वनाच्वंगु दु। वैज्ञानिकतय्गु कथं, ग्रीनल्याण्डया च्वापु नायाः हलिमया समुद्र सतह थहाँ वये फइगु खतरा दु।