ग्रीक साहित्य
ग्रीक साहित्य (ग्रीक भासय्: Ελληνική Λογοτεχνία) प्राचीन ग्रीक साहित्य, ईसापूर्व ८०० निसें न्ह्याःगु, थौंया आधुनिक ग्रीक साहित्य तकया साहित्य खः ।
प्राचीन ग्रीक साहित्य छगू प्राचीन ग्रीक भाषिकाय् च्वयातःगु दु। प्राचीन ग्रीक साहित्य दकलय् पुलांगु म्वानाच्वंगु च्वयातःगु च्वखँ निसें थ्यं-मथ्यं ईस्वीया न्यागु शताब्दीया च्वखँ तक्क दुथ्याः। थ्व ईयात पूर्वशास्त्रीय, शास्त्रीय, हेलेनिस्तिक, व रोमन ईलय् बायातःगु दु। पूर्वशास्त्रीय ग्रीक साहित्यय् मू कथं मिथक बाखँतेगु चाकःलिं च्वयातःगु च्वखँ दु व थुकिलि होमरया कृतित इलियड व ओडिसी दुथ्यानातःगु दु। शास्त्रीय कालय् नाटक व इतिहासया उदय जुल। स्वम्ह दार्शनिकत विशेष रुपं नांजाः: सुकरात, प्लेतो, व एरिस्तोतल । रोमन युगय् च्वमितेसं इतिहास, दर्शन व विज्ञान नापं थी-थी विषयय् महत्त्वपूर्ण योगदान बिल।
बैजन्टाइन साहित्य, बैजन्टाइन साम्राज्यया कालखण्डया साहित्य ख। थ्व साहित्य एतिसिजिंग, मध्यकालीन व प्रारम्भिक आधुनिक ग्रीक भासय् च्वयातःगु ख। इतिहास स्वया बिस्कं वृतान्त थ्व ईलय् उत्पन्न जुल। थ्व ईलय् हलिंसफू नं ब्वलन।
आधुनिक ग्रीक साहित्य साधारण आधुनिक ग्रीक भासं च्वयातःगु दु। क्रेटन पुनर्जागरण काव्य इरोतोक्रितोस थ्व ईया दकलय् महत्त्वपूर्ण कृतिइ छगू ख। अदामन्तिओस कोराइस व रिगास फेराइओस थ्व कालया निम्ह दकलय् नांजाःपिं च्वमि खः ।
प्राचीन ग्रीक साहित्य (८०० ईसापूर्व – ३५० ई.)
[सम्पादन]प्राचीन ग्रीक साहित्य धाःगु प्राचीन ग्रीक भाषिकाय् च्वयातःगु साहित्ययात धाइ। थ्व कृतित ग्रीक भाषाया दकलय् पुलांगु म्वानाच्वंगु च्वयातःगु कृति निसें ईस्वी न्यागुगु शताब्दीया च्वखँ तक्क दुथ्या। ग्रीक भाषा प्रोटो-इन्दो-युरोपेली भाषां उत्पन्न जुल; थुकिया स्वब्वय् निब्वः खँग्वःत थीथी भाय् तेगु खँग्वःया पुनर्निर्माणं वःगु जुइफु। ग्रीक भाय् च्वयेत यक्व वर्णमाला व सिलेबरी छ्येलातःगु जुसां म्वानाच्वंगु ग्रीक साहित्य फोनिसियन -व्युत्पन्न वर्णमालाय् च्वयातःगु दु। थ्व लिपि मू कथं ग्रीक आयोनियाय् उत्पन्न जुल व ईसापूर्व न्यागुगु शताब्दी तक्क एथेन्सं पूर्ण रुपं नालाकाल। [१]
पूर्वशास्त्रीय / वीरकाल (८००–५०० ईसापूर्व)
[सम्पादन]सकल प्राचीन ग्रीक साहित्य छुं हद तक खँ-ल्हाइगु पहःया दु, व दकलय् न्हापाया साहित्य पूर्ण रुपं अथे हे दु। साहित्यिक उद्देश्यया निंतिं च्वयेगु परम्परा वये न्ह्यः ग्रीकतेसं काव्यया सिर्जना याःगु ख। पूर्वशास्त्रीय कालय् दयेकूगु चिनाखँत हालेगु वा पाठ यायेगु निंतिं दयेकातःगु खः (ईसापूर्व ७गु शताब्दी स्वया न्ह्यः च्वज्याया बारेय् म्हो जक्क ज्ञान जुयाच्वंगु जुल)। अप्वः धया थें चिनाखँत मिथक, किम्बदन्तिइ केन्द्रित दु गुकिलि छुं भचा लोककथा व छुं भचा धर्म दुथ्याः। करिब ६०० ईसापूर्वय् त्रासदी व न्हिलाः ख्यःया उदय जुल। [२]
ग्रीक साहित्यया शुरुइ होमरया कृतित इलियाद व ओदेसी दयाच्वंगु दु। थ्व काव्यतेगु थीथी कुचातेगु रचनाया तिथि पाःसां थ्व कृतित ईसापूर्व ८०० वा वयां लिपा स्वानातःगु ख। थ्व कालया मेम्ह छम्ह नांजाःम्ह चिनाखँमि हेसिओद खः । वय्कःया निगु म्वानाच्वंगु कृति वर्क्स एण्ड डेज व थियोगोनी ख।
शास्त्रीय (५००–३२३ ईसापूर्व)
[सम्पादन]शास्त्रीय कालय् पाश्चात्य साहित्यया यक्व विधा यक्व मू जुयावल। गीतात्मक काव्य, ओद्स, पास्तोरल, एलिजि, एपिग्राम ; न्हिलाः व त्रासदीया नाटकीय प्रस्तुति ; इतिहास, अलंकारिक ग्रन्थ, दार्शनिक खँल्हाबल्हा, व दार्शनिक ग्रन्थ सकलें थ्व ईले च्वयातःगु जुल। [३]
निम्ह मू गीतकार सप्फो व पिन्दर ख। थ्व ईया दुने च्वयातःगु व न्ह्यब्वःगु सलंसः त्रासदी मध्ये सीमित ल्याखय् जक नाटक ल्यनाच्वंगु दु। थ्व नाटकया च्वमिपिं एस्किलस, सोफोक्ल्स व युरिपिदेस खः । [४]
दायोनिससया सम्मानय् जूगु छगू संस्कारं न्हिलाः वा संयोगान्त दबूप्याखँ ब्वलंगु खः। थुगु प्याखंत अश्लिलता, दुर्व्यवहार व अपमानं जाःगु दु। एरिस्टोफेन्सया ल्यनाच्वंगु नाटकत न्हिलाः ख्यः ब्वलनाःया धुकू खः।
थ्व युगया निम्ह प्रभावशाली इतिहासकार हेरोडोटस व थ्युसिडाइड्स ख। स्वम्हम्ह इतिहासकार जेनोफोनं "हेलेनिका" च्वयादिल गुकियात थ्युसिडाइड्सया ज्याया विस्तारया रुपय् कायेगु या। [५]
४गु शताब्दी ईसापूर्वया दकले तःधंगु गद्य उपलब्धि दर्शनशास्त्रय् ख। शास्त्रीय कालय् ग्रीक दर्शनया विकास जुल। दार्शनिकत मध्ये सुकरात, प्लेटो व अरिस्टोटल दकलय् नांजाःपिं खः ।
हेलेनिस्टिक (३२३–३१ ईसापूर्व)
[सम्पादन]ईसापूर्व ३३८ तक्क यक्व मू ग्रीक नगरत म्यासेडोनया फिलिप द्वितीयं त्याकादिल। फिलिप द्वितीयया काय् अलेक्जेन्डरं थः अबुया विजययात यक्व विस्तार यात।
हेलेनिस्टिक युगयात अलेक्जेन्डरया मृत्यु व रोमन प्रभुत्वया उदयया दथुया ईया रुपय् परिभाषित याइ। ईसापूर्व ३गु शताब्दी धुंका उत्तरी इजिप्टया अलेक्जेन्ड्रिया नांयागु ग्रीक उपनिवेश ग्रीक संस्कृतिया केन्द्र जूवन।
ग्रीक काव्य थियोक्रिटस, क्यालिमाकस व रोड्सया अपोलोनियसया महत्त्वपूर्ण योगदानं विस्तारित जुल। थ्यं-मथ्यं ३१० निसें २५० ईसापूर्व म्वानाच्वंम्ह थियोक्रिटस पास्टोरल काव्यया सर्जक खः। थ्व विधा रोमन भर्जिलं थःगु इक्लोग्सय् महारत हासिल याःगु खः । [६]
नाटकया प्रतिनिधित्व न्हुगु न्हिला ख्यलं यात, गुकिया मेनान्दर मू प्रतिपादक ख।
हेलेनिस्टिक ईया मेगु योगदानय् पुलांगु तेस्तामेन्तया सेप्टुआजिन्त ग्रीक भासय् भाय्हिला खः । थ्व ज्या अलेक्जेन्ड्रियाय् जुल व ईसापूर्व २गु शताब्दीया अन्तय् पूवन।
रोमन युग (३१ ईपू – २८४ ई.)
[सम्पादन]रोमन कालया ग्रीक भाय् या साहित्यं काव्य, न्हिलाः, इतिहास व त्रासदीया विषयय् महत्त्वपूर्ण कृतिया योगदान बिल। थ्व ईया साहित्यया छगू तःधंगु ब्वः इतिहास ख।
थ्व ईया महत्त्वपूर्ण इतिहासकारत तिमेयस, पोलिबियस, डायोडोरस सिकुलस, ह्यालिकार्नाससया डायोनिसियस, अलेक्जेन्ड्रियाया एप्पियन, एरियन व प्लुटार्क ख। इमिसं कःघाःगु ई ईसापूर्व ४गु शताब्दीया लिपांगु ई निसें ईस्वीया २गु शताब्दी तक्कया ई ख।
अलेक्जेन्ड्रियाया इरातोस्थेनेसं खगोलशास्त्र व भूगोलया बारेय् च्वयादिल, तर वय्कःया ज्या मुख्यतः लिपाया च्वखँया सारांशं जक म्हसीकिगु या। चिकित्सक ग्यालेनं एनातोमी, फिजियोलोजी, प्याथोलोजी, फार्माकोलोजी, व न्यूरोलोजी नापं थी-थी वैज्ञानिक विषयय् विकासया अग्रदूत जुयादिल। थ्व ईलय् आपालं प्राचीन ग्रीकया उपन्यासत च्वयातःगु दु।
न्हुगु तेस्तामेन्त, कोइने ग्रीकया थी-थी रुपय् थी-थी च्वमितेसं च्वयातःगु दु। गस्पेल्स व सन्त पलया पौ नं थुगु ईया दुने च्वयातःगु खः। [७]
बिजन्तिन साहित्य (३५०–१४५३)
[सम्पादन]
बिजन्तिन साहित्य धइगु बिजन्तिन साम्राज्यया एटिसिजिङ, मध्यकालीन व प्रारम्भिक आधुनिक ग्रीक भासं च्वयातःगु साहित्ययात धाइ ।
बिजन्तिन साहित्यं रोमन राजनैतिक व्यवस्थाया मंकाः जगय् ग्रीक व ईसाई सभ्यतायात स्वानाबिल। थुगु कथंया साहित्य निकट पूर्वया बौद्धिक व नृवंशविज्ञानया वातावरणय् च्वयातःगु खः। बिजन्तिन साहित्यय् प्यंगू प्राथमिक सांस्कृतिक तत्त्व दु: ग्रीक, ईसाई, रोमन, व प्राच्य ।
व्यक्तिगत पत्राचार त्वताः थ्व ईया साहित्य मुख्यतः एटिसिजिंग शैलीइ च्वयातःगु ख। थ्व ईया छुं प्रारम्भिक साहित्य ल्याटिन भासं च्वयातःगु दु ; ल्याटिन साम्राज्यया छुं कृतित फ्रान्सेली भासं च्वयातःगु दु ।
वृतान्त, ऐतिहासिक स्वया बिस्कं, थ्व ईलय् उत्पन्न जुल। थ्व ईलय् हलिंसफू नं ब्वलन। [८]
दाइजेन्स अक्रितास (Διγενῆς Ἀκρίτας) अक्रितिक म्येय् दकलय् नांजाःगु म्ये ख व थ्व म्येयात प्रायः बिजन्तिन साम्राज्यया छगू जक्क म्वानाच्वंगु महाकाव्यया रुपय् कायेगु या। थुकियात गुलिसिनं आधुनिक ग्रीक साहित्यया शुरुवातया संकेत कथं काइ ।
आधुनिक ग्रीक साहित्य (१४५३–वर्तमान)
[सम्पादन]
आधुनिक ग्रीक साहित्य साधारण आधुनिक ग्रीक भासं च्वयातःगु दु । थ्व ईले ग्रीक भाय् या आधुनिक न्हि-न्हिसंया रुप च्वज्याय् अप्व सामान्य जुल।
थ्व ईले ग्रीक व रोमन अध्ययनया पुनरुत्थान व पुनर्जागरण मानवतावाद [९] व विज्ञानया विकास जुल।
क्रेटन पुनर्जागरण काव्य इरोटोक्रिटोस थ्व ईया छगू मू कृति ख। थ्व छगू छन्द रोमान्स ख गुकियात १६००या आसपास भित्सेन्त्जोस कोर्नारोस (१५५३–१६१३) नं च्वयादिल।
आधुनिक ग्रीक साहित्यय् दायफोटिस्मोस, युरोपेली प्रबोधनया विचाःयात ग्रीक हलिमय् अनुवाद याःगु आन्दोलनं यक्व प्रभावित याःगु दु। अदामन्तियोस कोराइस व रिगास फेराइओस थ्व आन्दोलनया निम्ह मू मनू ख।
थौं, आधुनिक ग्रीक साहित्यं हलिंया साहित्यिक समुदायय् ब्वति काइ । ग्रीक च्वमिपिं जियोर्गोस सेफेरिस व ओडिसियास एलिटिसयात साहित्यय् नोबेल सिरपाः लःल्हाःगु दु । [१०]
थ्व नं स्वयादिसँ
[सम्पादन]- प्राचीन ग्रीस
- ग्रीस
- प्राचीन साहित्य
- ल्यातिन साहित्य
- पुनर्जागरणकालय् ग्रीक विद्वानत
- आधुनिक ग्रीक प्रबोधन
- आधुनिक ग्रीक दबू
- लोएब क्लासिकल लाइब्रेरि
- ग्रीक एन्थोलोजि
नोट
[सम्पादन]- ↑ Introduction to Classical Greek.
- ↑ "Greek literature".
- ↑ "Greek literature".
- ↑ Schroeder, Chad Matthew (2016-12-09). "Review of: A Guide to Hellenistic Literature. Blackwell Guides to Classical Literature". Bryn Mawr Classical Review. ISSN 1055-7660.
- ↑ Schroeder, Chad Matthew (2016-12-09). "Review of: A Guide to Hellenistic Literature. Blackwell Guides to Classical Literature". Bryn Mawr Classical Review. ISSN 1055-7660.
- ↑ Historiography of the Hellenistic Age (2016-12-09).
- ↑ Student Resources in Context - Document.
- ↑ King's College London - A History of Byzantine literature.
- ↑ Byzantines in Renaissance Italy.
- ↑ Modern Greek Studies Association.