कुल गार्हस्थ उत्पादन

कुल गार्हस्थ उत्पादन (GDP) धइगु छगू निश्चित ई दुने (प्रायः छगू दँय्) छगू देय्या भौगोलिक लागाय् दयेकूगु फुक्कं अन्तिम वस्तु व सेवा या मंकाः बजाः भाः खः। थ्व सूचकं देय्या अर्थतन्त्रया आकार व शक्ति क्यनी।

GDP ल्याखायेगु पहः

अर्थशास्त्रय् GDP ल्याखायेत मू रूपं स्वंगू विधि छ्यलिगु याइ:

1. खर्च विधि (Expenditure Approach): सकल नागरिक, संस्था व सरकारं याःगु मंकाः खर्च।
2. आम्दानी विधि (Income Approach): समाजया सकल उत्पादनया स्रोतं (श्रम, पूँजी, छेँबुं)या मंकाः आम्दानी।
3. उत्पादन विधि (Production Approach): प्रत्येक क्षेत्रं (बुंज्या, उद्योग, सेवा) तँसाः याःगु मू (Value Added) या मंकाः।

GDP या ताजि

• नोमिनल GDP (Nominal GDP): वर्तमान बजाः भाः (Current prices) य् ल्याखायेगु GDP। थुकी मुद्रास्फीति (Inflation) या प्रभाव दइ।
• रियल GDP (Real GDP): छगू स्थिर भाः (Constant prices) य् ल्याखायेगु GDP। थुकिं अर्थतन्त्रया वास्तविक वृद्धि क्यनी।
• प्रतिव्यक्ति GDP (GDP per capita): सकल GDP यात देय्या जनसंख्यां भाग यानाः लिकाइगु औसत। थुकिं नागरिकया जीवनस्तर क्यनी।

अर्थतन्त्रय् थुकिया महत्त्व

• आर्थिक वृद्धि (Economic Growth): GDP अप्वइबलय् देय्या अर्थतन्त्र विस्तार जूगु व उत्पादकत्व अप्वःगु थुइके फइ।
• तुलना: थुकिं छगू देय्या आर्थिक क्षमता मेगु देय् नाप तुलना यायेत ग्वाहालि याइ।
• नीति निर्माण: सरकारं वाणिज्य, कर, व लगानी सम्बन्धी न्हूगु नीति दयेकेत GDP या तथ्यांक छ्यली।

सीमा व चुनौती

GDP अर्थतन्त्रया महत्वपूर्ण सूचक जूसां थुकी छुं कमजोरीत दु:

• थुकी छेँखा दुने मनूतेसं याइगु ध्येबा मदयेकीगु ज्या (Unpaid work) ला याइमखु।
• थुकिं सम्पत्तिया वितरण (Inequality) क्यने मफू; छगू देसय् GDP अप्वःसां गरिबी अप्वयेफु।
• थुकी खानीज्या, प्रकृतिया दोहन आदि पाखें जुइगु वातावरणीय विनाश वा प्रदूषणया नकारात्मक खर्चयात गणना याइमखु।

लिधंसा

• Kuznets, Simon (1934). National Income, 1929–1932.
• Callen, Tim (2008). Gross Domestic Product: An Economy’s All.
• World Bank GDP Data and Reports.