एलाम

एलाम (Elam) धइगु थौंकन्हय् या इरानया दक्षिण-पश्चिम व इराकया छुं भागय् अवस्थित छगू प्राचीन सभ्यता खः। थ्व हलिमया दकलय् पुलांगु अभिलेखित लहना दथुइ छगू खः, गुगु ईसा पूर्व ३२०० निसें ईसा पूर्व ५३९ तक दयाच्वन। थुकिया राजधानी सुसा (Susa) खः। थ्व सभ्यतां सुमेरियन व ब्याबिलोनियन थें न्याःगु मेसोपोटामियाया मेमेगु तःधंगु सभ्यता लिसे नापं विकास याःगु खः।

इतिहास व विकासक्रम

एलामया इतिहासयात मू कथं प्यंगू खण्डय् बायेछिं:

प्रारम्भिक एलामाइट युग (Proto-Elamite): थ्व इलय् सुसा नांयागु सहर विकास जुल। थनया मनूतय्सं थःगु हे कथंया च्वयेगु प्रणाली दयेकल। एलाम व मेसोपोटामियाया दथुया स्वापू थ्व इलय् निसें हे तसकं महत्त्वपूर्ण जुयाच्वन।

पुलांगु एलामाइट युग (Old Elamite): थ्व इलय् एलाम छगू शक्तिशाली राज्यया रुपय् पलिस्था जुल। इमिसं मेसोपोटामियाया उर (Ur) राजवंशयात बुकल व थःगु साम्राज्य विस्तार यात।

मध्य एलामाइट युग (Middle Elamite): थ्व एलामया स्वर्ण युग खः। थ्व इलय् चोघा जान्बिल (Chogha Zanbil) थें न्याःगु तःधंगु जिगुरात (Ziggurat - देगः) दयेकेगु ज्या जुल। कला व वास्तुकलाय् तःधंगु विकास खनेदत।

लिपांगु एलामाइट युग (Neo-Elamite): लिपा अस्सेरियन (Assyrian) साम्राज्यया आक्रमण व उकिया धुंका पर्शियन (Persian) साम्राज्यया उदय जुइवं थ्व सभ्यताया पतन जुल। एलाम लिपा अकिमेनिड (Achaemenid) साम्राज्यया छगू प्रान्त जक जुयावन।

भाषा व संस्कृति

भाषा: एलामाइट भाषा (Elamite language) मेमेगु भाय् लिसे मस्वाःगु छगू स्वतन्त्र भाय् (Language isolate) खः। थ्व इन्डो-युरोपियन वा सेमिटिक भाय् मखु। लिपा थ्व भाय् क्यूनिफर्म (Cuneiform) लिपिइ च्वयेगु याः।

समाज: थ्व सभ्यताय् मिसातय्त तःधंगु सम्मान बियातःगु दु व इमित सम्पत्तिया अधिकार नं दुगु खनेदु। समाजय् पुर्खातय्त पुजा यायेगु परम्परा दुगु खः।

अर्थव्यवस्था

एलामया अर्थव्यवस्था मू कथं बुंज्या व न्यायेमिइगु (trade) ज्याय् निर्भर दुगु खः। इरानया गुँ व ख्यः (plain) या दथुइ लाःगुलिं थन थीथी कथंया खनिज (दसु: कँय्, टिन) व सिँया व्यापार तसकं बांलाःगु खः। इमिसं मेसोपोटामियाय् थुपिं प्राकृतिक स्रोतत छ्वयाः अनं अन्न व वसः हयेगु याइगु खः।

स्वयादिसँ

इरान

मेसोपोटामिया

प्राचीन सभ्यता

इतिहास