एपिक्युरसवाद

एपिक्युरसवाद (Epicureanism) प्राचीन ग्रीक दर्शनया छगू तःधंगु व प्रभावशाली कचा ख। थ्व दर्शनया जग ईसा पूर्व ४गु शताब्दीया अन्तय् दार्शनिक एपिक्युरसजुं तःगु ख। थ्व दर्शनं हलिमय् 'सुख'यात हे जीवनया सर्वोच्च लक्ष्य कथं कायेगु या। एपिक्युरसवादया मू उद्देश्य मनूयात दुःख व ग्याःचिकुं मुक्त यानाः शान्तिपूर्वक म्वायेगु लँपु क्यनेगु ख। थन 'सुख' धइगु केवल इन्द्रिय भोग जक मखु, बरु थ्व छगू गम्भीर दार्शनिक बिचाः ख। थ्व दर्शनं 'एताराक्सिया' (Ataraxia) वा मानसिक शान्ति व 'अपोनिया' (Aponia) वा शारीरिक पीडा मदुगु अवस्थायात सुख धकाः मानय् याइ। थ्व छगू पूर्णतः भौतिकवादी दर्शन ख गुकिं संसारयात परमाणु व शून्यया उपज धकाः व्याख्या याइ। एपिक्युरसवादं मनूतय्त सामाजिक व राजनीतिक दबाबं तापाक्क च्वनेत प्रेरित याइ। थ्व दर्शनय् पासापन (Friendship) यात दकलय् तःधंगु सम्पत्ति कथं कायेगु या। एपिक्युरसया स्कूल 'द गार्डेन' (The Garden) थ्व दर्शनया चिं ख गुकिं सकल सामाजिक अवस्था (नागरिक, दास आदि) व लिङ्गया मनूतय्यात स्वीकार याः। थ्व दर्शनं मृत्युया ग्याःचिकु व द्यःतय्गु कल्पित दण्डं मुक्ति बीगु कुतः याइ। हलिउड व पाश्चात्य सभ्यताया यक्व आधुनिक बिचाःत व वैज्ञानिक चिन्तनय् थ्व दर्शनया तःधंगु प्रभाव दु। थ्व दर्शनं मनूया सुख व शान्ति हे फुक्कं दर्शनया अन्तिम लक्ष्य जुइमा धकाः स्यनाच्वंगु दु।

परमाणु व प्रकृति विज्ञान

एपिक्युरसवादं प्रकृति विज्ञानयात जीवनया आधार मानय् याइ। थ्व दर्शनया कथं ब्रह्माण्डय् परमाणु व खाली थाय् (Void) त्वताः छुं नं मदु। परमाणु धइगु छगू अदृश्य कण ख गुकिं फुक्कं वस्तुत दयेकी। संसारया फुक्कं वस्तुत परमाणुया गति व मिलनया लिच्वः ख। एपिक्युरसं 'क्लिनमेन' (Clinamen) वा परमाणुया आकस्मिक विचलनया सिद्धान्त प्रतिपादन यानादिल। थ्व सिद्धान्तं संसारय् आकस्मिकता व मनूया स्वतन्त्र इच्छा (Free Will) दु धकाः प्रमाणित याइ। यदि परमाणुया गति कडा नियमय् जक जूसा मनू छम्ह मेसिन थें जुइ धकाः थ्व दर्शनं तर्क याइ। थ्व दर्शनं संसारया सृष्टिइ छुं नं अलौकिक शक्ति वा द्यःया ल्हाः मदु धकाः स्पष्ट कनि। प्रकृति थःगु हे नियमं सनिगु व थन छुं नं पूर्व-योजना (Teleology) मदु धैगु विचाः थ्व वादय् दुथ्याः। आत्मा नं भौतिक परमाणुं हे दयेकूगु ख गुगु मृत्यु धुंकाः न्हापाया अवस्थाय् लिहाँ वनी धैगु थ्व बिचाः आधुनिक भौतिकशास्त्रया परमाणु सिद्धान्त नाप तसकम ज्वः ला। वैज्ञानिक चिन्तनं मनूयात अन्धविश्वासं मुक्त याइ धइगु एपिक्युरसवादया मान्यता ख। प्रकृति विज्ञानया ज्ञान मदुसा मनू ग्याःचिकुं मुक्त जुइ मफइ धकाः एपिक्युरसं धयादिल।

नीतिशास्त्र व सुखया ब्वथला

नीतिशास्त्रय् एपिक्युरसवादं सुखयात मू आधार मानय् याइ। थ्व दर्शनं सुखयात निगु भागय् बायातःगु दु: गतिशील (Kinetic) व स्थिर (Static)। गतिशील सुखं उत्तेजना बी, तर स्थिर सुखं मनयात शान्ति बी। एपिक्युरसया कथं स्थिर सुख हे दकलय् बांलाःगु सुख ख। मनूया इच्छायात थन स्वंगु मू पुचलय् बायातःगु दु। न्हापागु पुचः 'प्राकृतिक व आवश्यक' (Natural and Necessary) ख, गथेकि लः त्वने पिचा बलय् लः त्वनेगु। निगुगु 'प्राकृतिक तर अनावश्यक' (Natural but Unnecessary) ख, गथेकि तःधंगु भ्वय् न्येनेगु। स्वंगुगु 'कृत्रिम व निरर्थक' (Vain and Empty) ख, गथेकि पद, प्रतिष्ठा व तःधंगु सम्पत्ति। थ्व दर्शनं मनूतय्त केवल प्राकृतिक व आवश्यक इच्छात जक पूरा यायेत स्यनि। इच्छा म्हो जुइबलय् मनूया दुःख नं म्हो जुइ धइगु थ्व दर्शनया निष्कर्ष ख। एपिक्युरसवादं विलासिता (Luxury) यात सुख मखु, बरु दुःखया कारण मानय् याइ। सादा भोजन व सरल जीवन हे वास्तविक आनन्दया स्रोत ख धैगु थ्व विचाःया सार ख। 'फ्रोनोसिस' (Phronesis) वा विवेक हे सुख प्राप्तिया निंतिं दकलय् तःधंगु गुण जूगु व थ्व विवेकमार्फत मनूनं छु सुख कायेगु व छु त्याग यायेगु धकाः निर्णय याइ धकाः धयातःगु दु। थ्व दर्शनं स्वार्थपरक सुख मखु, बरु दीर्घकालीन शान्ति (Tranquility)यात जोड बी।

इच्छातय्गु तुलनात्मक धलः

इच्छाया प्रकार	दसु	लिच्वः
प्राकृतिक व आवश्यक	भोजन, लः, बास	पूरा यायेमाःगु, अन्यथा दुःख जुइ
प्राकृतिक तर अनावश्यक	स्वादिष्ट मरि, विलासी छेँ	सुख बी फइ, तर आवश्यक मदु
अप्राकृतिक व अनावश्यक	तःधंगु पद, नां व मान	अन्तहीन व चिन्ता बी
निरर्थक (Vain)	अमरताया इच्छा	गबिलें पूरा मजुइगु, भ्रम जक

मृत्यु व द्यःया बिचाः

एपिक्युरसवादं मृत्युया ग्याःचिकुयात मनूया सुखया दकलय् तःधंगु पंगः मानय् याइ। थ्व दर्शनया कथं मृत्यु जुइबलय् झीगु चेतना दइमखु, अथे जूगुलिं मृत्यु दुःखद जुइ फइ मखु। "जब झी दु, मृत्यु मदु; जब मृत्यु वइ, झी मदु" धइगु एपिक्युरसया प्रसिद्ध भनाइ ख। मृत्यु धुंकाः छुं नं स्वर्ग, नर्क वा दण्ड मदु धकाः थ्व दर्शनं वैज्ञानिक रुपं दावी याइ। द्यःतय्गु बारे थ्व दर्शनया बिचाः उबलय् यक्व चर्चाय् वःगु ख। द्यःत दु, तर इपिं परमाणुं दयेकूगु आनन्दमय जीव ख धकाः एपिक्युरसं धयादिल। द्यःतय्सं मनूया जीवनय् च्यूताः मतइगु व इमिसं सुयातं नं दण्ड वा आशीर्वाद मबीगु विचाः वय्कलं तयादीगु दु। द्यःत आदर्श जीवत ख, गुमिगु शान्ति स्वयाः झिसं प्रेरणा काये फइ धका वय्कलं धयादील। द्यःनाप ग्यायेगु वा इमित पुज्यायेगु निरर्थक ख धकाः थ्व दर्शनं स्यनी। धार्मिक अन्धविश्वासं मनूया मनय् अनावश्यक तनाव व ग्याःचिकु जक पैदा याइ। थ्व दर्शनं मनूतय्त वर्तमान घडीइ आनन्दपूर्वक म्वायेत स्यनी। भविष्यया ग्याःचिकुं मुक्त जुइबलय् हे मनू वास्तवय् स्वतन्त्र जुइ धकाः वय्कलं धयादीगु दु।

पासापन व सामाजिक जीवन

एपिक्युरसवादं सामाजिक स्वापूलि पासा (Friendship)यात दकलय् च्वय्या थाय् बियादिल। पासापनं मनूयात सुरक्षा व मानसिक सन्तुष्टि बी गुगु सम्पत्तिं बी फइ मखु धैगु वय्कःया विचाः ख। एपिक्युरसं धयादिल कि याकः म्वायेगु स्वयाः पासा नाप नसा नयेगु झन बांला। थ्व दर्शनं राजनीति व सार्वजनिक जीवन स्वयाः तापाक्क च्वनेत सुझाव बी। "गुपचुप म्वायेगु" (Lathe biōsas) धइगु थ्व दर्शनया छगू महत्वपूर्ण सिद्धान्त ख। राजनीतिं मनूयात चिन्ता, शत्रुता व असुरक्षा जक बी धइगु थ्व दर्शनया ठहर ख। न्याय धइगु छगू सामाजिक सम्झौता ख गुकिं मनूतय्त दुःख मबीगु ग्यारेन्टी याइ धैगु विचाः थ्व वादय् दुथ्याः। एपिक्युरसया स्कूल 'द गार्डेन' छगू अजूचायापुगु थाय् ख गन सकल समान जुइगु ख। थन च्वंपिं मनूतय्सं छम्हं मेम्हसित ग्वहालि यानाः छगू आदर्श समुदाय दयेकेगु कुतः याइ। थ्व समुदायय् सादा जीवन व उच्च विचारया अभ्यास जुइगु ख। पासापनं हे मनूयात बाह्य संसारया आक्रमणं रक्षा याइ। थ्व दर्शनं परिवार व सन्तान स्वयाः पासापनयात अप्वः महत्त्व बी।

ऐतिहासिक प्रभाव व लिच्वः

एपिक्युरसवादया प्रभाव रोमन साम्राज्यय् तसकं तःधंगु दु। लुक्रेटियसया महाकाव्य 'प्रकृतिया बारे' (De Rerum Natura) नं थ्व दर्शनयात प्रचार यायेत तःधंगु भूमिका म्हितल। मध्ययुगय् थ्व दर्शनयात नास्तिकताया आरोप लाकाः यक्व दमन याःगु ख। पुनर्जागरण (Renaissance) या इलय् थ्व दर्शन हाकनं चर्चाया विषय जुल। आधुनिक युगया उपयोगितावाद (Utilitarianism) थ्व हे दर्शनया परिष्कृत रुप ख धकाः धाये छिं। थोमस जेफरसनं अमेरिकी स्वतन्त्रताया घोषणापत्रय् "सुखया मालेज्या" (Pursuit of Happiness) च्वयादीगु थ्व दर्शनं प्रभावित जुया खः। कार्ल मार्क्सं थःगु विद्यावारिधि शोध प्रबन्धय् एपिक्युरसया दर्शनया गहन विश्लेषण यानादिल। थ्व दर्शनं विज्ञान व दर्शनया दथुइ छगू महत्वपूर्ण ताँ (Bridge) दयेकूगु दु। आःया उपभोक्तावादी युगय् एपिक्युरसया सादा जीवनया बिचाः झन सान्दर्भिक जुया वःगु दु। थ्व दर्शनं मनूया सिर्जनशीलता व व्यक्तिगत स्वतन्त्रतायात सदां समर्थन याइ।

स्वापू दूगु च्वसु

एपिक्युरस

सुखवाद

परमाणुवाद

पाश्चात्य दर्शन

एताराक्सिया