एपिक्युरस

एपिक्युरस
	रोमन मार्बल मूर्ति
बूगु	February 341 BC; सामोस, ग्रीस
मदूगु	270 BC (aged about 72); Athens, Greece
कालखण्ड	Hellenistic philosophy
क्षेत्र	पाश्चात्य दर्शन
विचारधारा	Epicureanism
अभिरुचि	Ethics; epistemology; physics; theology;
नांजागु विचाः	Ataraxia; Aponia; "Moving" and "static" pleasures; ; Attributed: Epicurean paradox;

एपिक्युरस बाय् इपिक्युरस (ईसा पूर्व ३४१–२७०) छम्ह प्राचीन ग्रीक दार्शनिक ख।^[१] वय्कलं 'एपिक्युरसवाद' (Epicureanism) धाःगु दर्शनया पलिस्था यानादिल, गुकिं पाश्चात्य दर्शनय् तःधंगु प्रभाव लाकल। थ्व दर्शनं मनूया जीवनय् सुख व शान्तियात दकलय् च्वय्या थाय् बिल। एपिक्युरसया कथं सुख धइगु मोजमज्जा जक मखु, बरु शारीरिक दुःख मदुगु व मानसिक तनाव मदुगु अवस्था ख। वय्कःया दर्शनं "एताराक्सिया" (Ataraxia) वा पूर्ण मानसिक शान्तियात जोड बिल। वय्कलं ग्रीक नगर-राज्य एथेन्सय् 'द गार्डेन' (The Garden) धाःगु छगू दार्शनिक स्कूल नीस्वनादिल। थ्व स्कूलया विशेष पक्ष धइगु थन मिसा व दास (slaves) पिनिगु निंतिं नं ब्वनेदैगु प्रावधान जुयाच्वन, गुगु उबलय् ग्रीक समाजय् अजूचायापुगु खँ ख। एपिक्युरसं हलिं परमाणुं (Atoms) दयेकूगु ख धइगु विचारय् विश्वास यानादिल। वय्कःया बिचाः कथं द्यःत दु, तर इपिंसं मनूया जीवनय् च्यूताः तइमखु। थ्व दर्शनं मनूतय्यात मृत्युया ग्याःचिकुं मुक्त जुइत व वर्तमानय् च्वनेत स्यनाबिल।^[२] वय्कःया बिचाःत आःया आधुनिक विज्ञान व मानवतावादया निंतिं नं जग जुयाच्वंगु दु।

न्हापाया जीवन व शिक्षा

एपिक्युरसया जन्म सामोस (Samos) धाःगु टापुइ ग्रीक बस्तीइ जूगु ख। वय्कःया अबु एथेन्सया नागरिक ख, गुकिं यानाः वय्कःयात एथेन्सया नागरिकता प्राप्त जुल। वय्कलं थःगु झिंच्यादँया ईलय् सैनिक तालिमया निंतिं एथेन्स वनादिल। उबलय् एथेन्सय् दर्शनया यक्व चर्चा जुयाच्वनीगु ख। वय्कलं थःगु न्हापाया शिक्षा डेम्रोक्रिटसया अनुयायी नाउसिफेनेस (Nausiphanes) पाखें कायादिल।^[३] डेम्रोक्रिटसया परमाणु सिद्धान्तं वय्कःयात तसकं प्रभावित यात। तर लिपा वय्कलं थःगु हे स्वतन्त्र बिचाः विकास यानादिल। एपिक्युरस छम्ह तसकं मेहेनती विद्यार्थी जुयाच्वन। वय्कलं यक्व ग्रन्थत च्वयादिल, अथेसां आः वय्कःया यक्व ग्रन्थत मदुया वनेधुंकल। वय्कःया बिचाःत लिपाया च्वमिपिनिगु माध्यमं जक संरक्षण जूगु दु। वय्कःया जीवन सरल व सादा जुयाच्वन। वय्कलं थःगु ई दर्शनया चिन्तनय् हे फुकादिल।

'द गार्डेन' स्कूल

सन् ३०६ ईसा पूर्वय् एपिक्युरसं एथेन्सय् छगू थःगु हे दार्शनिक केन्द्र नीस्वनादिल। थ्व केन्द्रयात 'द गार्डेन' धकाः म्हसीकीगु याः, छाय् धाःसा थ्व छगू क्यबय् स्थित जुयाच्वन।^[४] थ्व थाय् मेगु दार्शनिक स्कूलत (गथेकि प्लेटोया एकेडेमी वा एरिस्टोटलया लाइसियम) स्वयाः पाः। थन दर्शनया अध्ययन जक मयासें छगू समुदायया रुपय् च्वनेगु अभ्यास नं जुइगु जुल। एपिक्युरसं पासापन (Friendship)यात जीवनया दकलय् तःधंगु सुखया स्रोत धकाः धयादिल। वय्कःया कथं छम्ह असल पासा नाप च्वनेगु व संवाद यायेगु हे सुख ख। थ्व क्यबय् च्वंपिं मनूतय्सं सरल जीवनशैली हनाच्वंगु ख। इपिंसं विलासिता व तःधंगु पद स्वयाः तापाक्क च्वनीगु याः। 'द गार्डेन'य् जाति, लिङ्ग वा वर्गया भेदभाव मदु। थ्व समावेशीताया कारणं एपिक्युरसया दर्शन सर्वसाधारणय् लोकंह्वाःगु ख। वय्कलं थःगु जीवनया अन्तिम इलय् नं थ्व हे क्यबय् च्वनाः दर्शन स्यनादिल।

एपिक्युरसया नीतिशास्त्र (Ethics)

एपिक्युरसया दर्शनया दकलय् महत्वपूर्ण पक्ष वय्कःया नीतिशास्त्र ख। वय्कलं सुखवाद (Hedonism)यात समर्थन यानादिल, तर थ्व इन्द्रिय सुख जक मखु। वय्कःया कथं सुखया अर्थ "एताराक्सिया" (Ataraxia) ख, गुकिया अर्थ भ्रम व ग्याःचिकुं मुक्त जुइगु अवस्था ख।^[५] वय्कलं सुखयात स्वंगु भागय् बायादिल: प्राकृतिक व आवश्यक, प्राकृतिक तर अनावश्यक, व कृत्रिम। नसा, वसः व बास प्राकृतिक व आवश्यक सुख ख। तःधंगु भ्वय् वा विलासी वसः प्राकृतिक तर अनावश्यक ख। पद, सम्मान व सम्पत्ति कृत्रिम सुख ख गुकिं मनूयात झन चिन्ता जक बी। वय्कलं मनूतय्यात थःगु इच्छायात नियन्त्रणय् तयेत स्यनादिल। इच्छा म्हो जुइबलय् हे मनू सन्तुष्ट जुइ फइ धइगु वय्कःया धारणा ख। आत्म-संयम व प्रज्ञा (Wisdom) हे सुखया मूल मन्त्र ख धाइम्ह थ्व दार्शनिकं कष्टयात चिलीगु लँपु दर्शन ख धकाः धयादिल।

भौतिकवाद व परमाणु सिद्धान्त

एपिक्युरस छम्ह कट्टर भौतिकवादी दार्शनिक ख। वय्कःया विश्वास कथं हलिमय् परमाणु (Atoms) व शून्य (Void) जक दु।^[६] परमाणु धइगु छगू अजेय व विभाजन याये मफइगु सूक्ष्म कण ख। संसारया दकलय् चिधंगु वस्तु परमाणु हे ख। थ्व परमाणुत निरन्तर गतिइ च्वनी व छम्हं मेम्ह नाप स्वाइबलय् बस्तुत दइ। एपिक्युरसं "क्लिनमेन" (Clinamen) वा परमाणुया आकस्मिक विचलनया सिद्धान्त प्रस्तुत यानादिल। थ्व सिद्धान्तं मनूया स्वतन्त्र इच्छा (Free Will)यात पुष्टि याइ। यदि संसार पूर्ण रुपं मेकानिकल जूसा मनूया इच्छाया अर्थ दइ मखु। परमाणुया थ्व विचलनं यानाः हे संसारय् विविधता व आकस्मिकता दइ धैगु वय्कःया विचाः ख। वय्कःया कथं आत्मा नं सूक्ष्म परमाणुं हे दयेकूगु ख। मृत्यु धुंकाः थ्व आत्माया परमाणुत छ्यालब्याल जुइ व चेतना नष्ट जुइ। अथे जूगुलिं मृत्यु धुंकाः छुं नं कष्ट वा दण्ड मदु।

मृत्यु व द्यःया बिचाः

एपिक्युरसं मनूया दकलय् तःधंगु ग्याःचिकु मृत्यु व द्यःया ग्याःचिकु ख धकाः ठहर्‍यानादिल। वय्कलं धयादिल, "जब झी दु, मृत्यु मदु, व जब मृत्यु वइ, झी मदु।"^[७] थ्व बिचाःया अर्थ मृत्युं झीत छुं नं हानि याये फइमखु छाय् धाःसा मृत्यु जुइबलय् झीगु चेतना हे दइ मखु। वय्कलं द्यःतय्गु अस्तित्वयात स्वीकार यानादिल, तर इपिं मानवरुपी दुःखं मुक्त दु धकाः धयादिल। द्यःत थःगु आनन्दमय संसारय् च्वनी व इमिसं पृथ्वीया घटनाय् हस्तक्षेप याइमखु धैगु वय्कःया विचाः ख। अथे जूगुलिं द्यःयात पुज्यायेगु वा इपिं नाप ग्यायेगु आवश्यक मदु धकाः वय्कलं विचाःयानादीगु दु। द्यःतय्सं मनूतय्यात दण्ड बी वा प्रेम याइ धइगु खँ भ्रम जक ख व मनू थःगु भाग्यया निर्माता थः हे ख धकाः वय्कलं जोड बिल। ग्याःचिकुं मुक्त जुइबलय् हे मनूया जीवन आनन्दमयी जुइ धाइगु वय्कःया बिचाः उबलय् यक्व धार्मिक मनूतयगु निंतिं स्वीकार्य मजुल। तर थ्व बिचाः हे आधुनिक धर्मनिरपेक्षताया आधार जुवन।

एपिक्युरसया प्रभाव

एपिक्युरसया देहान्त सन् २७० ईसा पूर्वय् पथरी (kidney stones)या कारणं जूगु ख। थःगु अन्तिम घडीइ नं वय्कलं धैर्यता क्यनादिल व पासापनया महिमा गान यानादिल। वय्कःया मृत्यु धुंकाः वय्कःया दर्शन रोमन साम्राज्यय् तसकं लोकंह्वाःगु ख। लुक्रेटियस (Lucretius) धाःम्ह रोमन चिनाखँमिं "De Rerum Natura" (वस्तुतय्गु प्रकृति) धाःगु काव्यय् एपिक्युरसया बिचाःत सुरक्षित यात। पुनर्जागरण (Renaissance) कालखंडय् थ्व दर्शनं हाकनं चर्चा काल। थोमस जेफरसन (Thomas Jefferson) व कार्ल मार्क्स (Karl Marx) थें जाःपिं व्यक्तित्वत एपिक्युरस पाखें प्रभावित जुल।^[८] आधुनिक उपयोगितावाद (Utilitarianism) नं एपिक्युरसया सुखवादया न्हूगु रुप ख। वय्कःया बिचाःतय्सं मनूया सुख व वैज्ञानिक चिन्तनयात प्राथमिकता बिल। वय्कःया दर्शनं जीवनया उद्देश्य शान्ति धकाः धयाच्वन। आःया व्यस्त संसारय् एपिक्युरसया दर्शन झन महत्वपूर्ण जुया वःगु दु।

तुलनात्मक धलः: एपिक्युरसवाद व स्टोइकवाद

पक्ष	एपिक्युरसवाद (Epicureanism)	स्टोइकवाद (Stoicism)
मुख्य लक्ष्य	एताराक्सिया (मानसिक शान्ति)	एपेथिया (भावना विहीनता)
सुखया परिभाषा	दुःखया अभाव	सद्गुणया अभ्यास
द्यःया भूमिका	निष्क्रिय, हस्तक्षेप मयाइम्ह	सक्रिय, नियति (Fate) संचालक
भौतिक जगत	परमाणुवाद (Atomism)	सर्वेश्वरवाद (Pantheism)
राजनीतिक जीवन	राजनीति स्वयाः तापाक्क च्वनेगु	कर्तव्य व सार्वजनिक सेवा
सर्वोच्च मूल्य	पासापन (Friendship)	न्याय व तर्क (Reason)

स्वापू दूगु च्वसु

लिधंसा

↑ Konstan, David (2018). "Epicurus". Stanford Encyclopedia of Philosophy.
↑ Rist, J.M. (1972). Epicurus: An Introduction. Cambridge University Press.
↑ Diogenes Laertius, Lives of Eminent Philosophers, Book X.
↑ Clay, Diskin (1983). Lucretius and Epicurus. Cornell University Press.
↑ O'Keefe, Tim (2010). Epicureanism. University of California Press.
↑ Asmis, Elizabeth (1984). Epicurus' Scientific Method. Cornell University Press.
↑ Epicurus, "Letter to Menoeceus".
↑ Marx, Karl (1841). "The Difference Between the Democritean and Epicurean Philosophy of Nature". Doctoral Thesis.

[1] Konstan, David (2018). "Epicurus". Stanford Encyclopedia of Philosophy.

[2] Rist, J.M. (1972). Epicurus: An Introduction. Cambridge University Press.

[3] Diogenes Laertius, Lives of Eminent Philosophers, Book X.

[4] Clay, Diskin (1983). Lucretius and Epicurus. Cornell University Press.

[5] O'Keefe, Tim (2010). Epicureanism. University of California Press.

[6] Asmis, Elizabeth (1984). Epicurus' Scientific Method. Cornell University Press.

[7] Epicurus, "Letter to Menoeceus".

[8] Marx, Karl (1841). "The Difference Between the Democritean and Epicurean Philosophy of Nature". Doctoral Thesis.

[१]

[२]

[३]

[४]

[५]

[६]

[७]

[८]