एथेन्सया एक्रोपोलिस

एथेन्सया एक्रोपोलिस (ग्रीक: Ακρόπολη Αθηνών) ग्रीसया राजधानी एथेन्सया च्वय् छगू ल्वहँया थुरय् (Rocky outcrop) लाःगु प्राचीन थाय् खः। थुकिलि वास्तुकला व ऐतिहासिक महत्त्वं जाःगु यक्व पुलांगु भवनतय्गु अवशेष दु, गुकिलि पार्थेनन (Parthenon) दकलय् नांजाः। "एक्रोपोलिस" खँग्वः ग्रीक भाय्‌या "एक्रोन" (akron - दकलय् च्वय्/तजाःगु थाय्) व "पोलिस" (polis - शहर) स्वानाः दयावःगु खः, गुकिया अर्थ "च्वय् लाःगु शहर" जुइ। ग्रीसय् मेमेगु नं एक्रोपोलिसत दुसां एथेन्सया एक्रोपोलिसया महत्त्व उलि अप्व दु कि थुकियात "एक्रोपोलिस" धकाः म्हसीकी। प्राचीन ईलय् थुकियात "सेक्रोपिया" (Cecropia) नं धाइगु खः, गुगु एथेन्सया बाखनय्-नांजाःम्ह न्हापांम्ह जुजु (Legendary king) "सेक्रोप्स" (Cecrops) या नामं वःगु नां खः। थ्व थासय् ४,००० ई.पू. निसें हे मनूत च्वनाच्वंगु प्रमाण लुयावःगु दु, तर ५गु शताब्दी ई.पू. य् एथेन्सया राजनेता पेरिकल्स (Pericles) या पालय् हे थनया मू भवनत दयेकूगु खः। पेरिकल्सया नेतृत्वय् पार्थेनन, प्रोपाइलाइया (Propylaea), इरेक्थियोन (Erechtheion), व एथेना नाइकीया देगः (Temple of Athena Nike) निर्माण जुल। थ्व संरचनात प्राचीन ग्रीक वास्तुकलाया उत्कृष्ट दसु खः व हलिम न्यंकं नांजाः। थ्व थाय् देवी एथेना (Athena) यात समर्पित यानातःगु पवित्र थाय् खः, गुम्ह एथेन्स शहरया रक्षक देवी खः। सन् १६८७ य् भेनिसया सेनां आक्रमण याःगु ईलय् थन तःधंगु क्षति जुल, छाय्धाःसा उगु ईलय् अटोमन टर्कतय्सं पार्थेननयात "बारूद" (Gunpowder) तयेगु गोदामया रुपय् छ्यलाच्वंगु खः व थन विष्फोट जुल। १९गु शताब्दीइ "लर्ड एल्गिन" (Lord Elgin) नं थनया यक्व मूर्तित लिकानाः बेलायत यंकल, गुकियात "एल्गिन मार्बल्स" धाइ व थ्व विषय आः नं ग्रीस व बेलायत दथुइ विवादित जुयाच्वंगु दु। सन् १९८७ य् युनेस्को (UNESCO) नं थुकियात विश्व सम्पदा धलखय् सूचीकृत यात। थुकियात "लोकतन्त्रया चिं" (Symbol of Democracy) व "पश्चिमी सभ्यताया जन्मभूमि" (Cradle of Western Civilization) धकाः हनिगु याइ। थ्व ल्वहँया गुं समुन्द्र सतह स्वया १५० मिटर (४९० फिट) च्वय् ला व थुकिया क्षेत्रफल करिब ३ हेक्टर (७.४ एकर) दु। थ्व थाय् एथेन्सया स्काइलाइन (Skyline) य् स्पष्ट खनेदु व दँय् दछि थन द्वलंद्व पर्यटकत वइ। ग्रीस सरकारं सन् १९७५ निसें "एक्रोपोलिस जीर्णोद्धार परियोजना" (Acropolis Restoration Project) न्ह्याकाच्वंगु दु, गुकिं क्षति जूगु संरचनातय्त संरक्षण याइ।

इतिहास

एक्रोपोलिसया इतिहास तसकं ताःहाकः।

• नवपाषाण युग (Neolithic): थन ६००० ई.पू. पाखे निसें मनूत च्वनाच्वंगु प्रमाण दु।
• माइसीनियन युग (Mycenaean): करिब १३गु शताब्दी ई.पू. य् थन छगू लाय्कू व रक्षात्मक अंगः (Cyclopean wall) दुगु खः।
• स्वर्ण युग (Golden Age): ५गु शताब्दी ई.पू. य् एथेन्सया नेता पेरिकल्स (Pericles) नं एक्रोपोलिसयात भव्य दयेकेगु योजना हलादिल। वय्कलं नांजाःम्ह मूर्तिकार फिडियास (Phidias) यात थुकिया जिम्मा बियादिल। महान वास्तुकलाविद् इक्टिनोस (Ictinus) व क्यालिक्रेटस (Callicrates) नं पार्थेननया डिजाइन याःगु खः।
• मध्यकाल व अटोमन शासन: ६गु शताब्दीइ पार्थेननयात चर्चय् हिलाबिल। लिपा १४५८ य् अटोमन साम्राज्यं कब्जा याये धुंकाः थुकियात "मसजिद" (Mosque) य् हिलाबिल। सन् १६८७ य् भेनिसया आक्रमणय् पार्थेननया दुने तःगु बारूद मुयाः तःधंगु क्षति जुल।

मू संरचनात

एक्रोपोलिसय् दुगु मू भवनत थुकथं दु:

पार्थेनन

थ्व एक्रोपोलिसया दकलय् तःधंगु व मू देगः खः। थ्व देवी एथेना (Athena Parthenos) यात समर्पित दु। थ्व "डोरिक" (Doric) शैलीइ दयेकातःगु दु। थुकिलि न्हापा फिडियासं दयेकूगु लुँ व किसिवा (Ivory) पाखें दयेकूगु एथेनाया विशाल मूर्ति दुगु खः।

प्रोपाइलाइया (The Propylaea)

थ्व एक्रोपोलिसया मूलुखा (Gateway) खः। थ्व मुनेसिक्लेस (Mnesicles) नं डिजाइन याःगु खः।

इरेक्थियोन (The Erechtheion)

थ्व पार्थेननया उत्तरय् लाःगु छगू जटिल देगः खः। थ्व एथेना व पोसाइडन (Poseidon) निम्हंयात देछानातःगु दु। थ्व देगःया "क्यारियाटिड्स" (Caryatids) वा "मिसा थां" (Porch of the Maidens) तसकं नांजाः, गन थांया पलेसा मिसाया मूर्तितय्सं देगःयात थनाच्वंगु दु।

एथेना नाइकीया देगः (Temple of Athena Nike)

थ्व प्रोपाइलाइयाया जवपाखे लाःगु चिधंगु देगः खः। "नाइकी"या अर्थ "विजय" खः। थ्व आयोनिक (Ionic) शैलीइ दयेकातःगु दु।

एक्रोपोलिस संग्रहालय

एक्रोपोलिसया संरक्षण यायेत व अन लुयावःगु वस्तुत क्यनेत, सन् २००९ य् एक्रोपोलिसया क्वे "न्हुगु एक्रोपोलिस संग्रहालय" (New Acropolis Museum) चायेकूगु दु। थन पार्थेननया फ्रिज (Frieze) व क्यारियाटिड्सया मूर्तित सुरक्षित तयात:गु दु।