उपनिवेशवाद

उपनिवेशवाद (Colonialism) धइगु छगू शक्ति दूगु राष्ट्रं मेगु कमजोर राष्ट्र वा लागा कब्जा यानाः अन थःगु बस्ती (Colony) दयेकेगु, शासन सञ्चालन यायेगु, व अनया प्राकृतिक स्रोत साधनया दोहन यायेगु छगू राजनीतिक व आर्थिक अभ्यास खः। थ्व साम्राज्यवाद या छगू व्यावहारिक स्वरूप खः गन शासक राष्ट्रं (Metropole) शासित लागाया मनूत व सम्पत्तियात नियन्त्रण याइ।

साम्राज्यवाद व उपनिवेशवाद दथुइ अन्तर

यद्यपि थ्व निगू खँग्वः आपालं छथाय् हे छ्यली, तर थुमिगु दथुइ छुं सूक्ष्म अन्तर दु:

• साम्राज्यवाद: थ्व छगू 'नीति' वा 'विचारधारा' खः गुकिं शक्ति व प्रभाव विस्तार यायेगु खँय् बः बी।
• उपनिवेशवाद: थ्व उगु नीतिया 'कार्यान्वयन' खः गन वास्तवय् हे अन वनाः च्वनेगु व प्रशासन सञ्चालन यायेगु ज्या जुइ।

उपनिवेशवादया ताजि

1. च्वनामि उपनिवेशवाद (Settler Colonialism): विदेशी मनूत मेगु थासय् वनाः स्थायी रूपं च्वनी अले स्थानीय मनूतय्त विस्थापित याइ।
2. शोषणकारी उपनिवेशवाद (Exploitation Colonialism): मुख्यतया प्राकृतिक स्रोत साधन, कच्चा पदार्थ, व श्रमया दोहन यायेत याइगु शासन (दसु: भारतय् बेलायती शासन)।
3. आन्तरिक उपनिवेशवाद: छगू हे देय् दुने छगू शक्तिसाली पुचलं मेगु अल्पसंख्यक वा कमजोर पुचःयात आर्थिक व राजनीतिक रूपं थःगु अधीनय् तयेगु बाय् विस्थापित यायेगु।

आर्थिक प्रभाव व वाणिज्य

उपनिवेशवादया ल्युने आर्थिक स्वार्थ दइ। शासक राष्ट्रं उपनिवेशयात थथे छ्यलि:

• कच्चा पदार्थया स्रोत: खानी, बुँज्या, व जङ्गली स्रोत थःगु देयय् यंकेत।
• बजार विस्तार: थःगु देय्या कलकारखानां उत्पादन याःगु सामान मियाः उत्पादकत्व व नाफा बढे यायेत।
• सस्तो श्रम: स्थानीय मनूतय्त म्हो ज्यालाय् वा दास (Slave) या रूपय् ज्याय् ल्वयेत।

सांस्कृतिक व सामाजिक प्रभाव

उपनिवेशवादं राजनीति जक मखुसें समाजया जग हे हिलाछ्वइ:

• सांस्कृतिक प्रभुत्व: स्थानीय भाषा, धर्म, व परम्परायात 'पिछडिएको, backward आदि' धकाः थःगु शिक्षा व संस्कृति लादे यायेगु ज्या।
• सीमा निर्धारण: उपनिवेशवादी तय्सं थःगु सुविधा कथं देय्या सीमा दयेकीगुलिं लिपा वनाः यक्व जातीय द्वन्द्व सिर्जना जुल।

औपनिवेशीकरणया प्रतिकार (Decolonization)

२०गू शताब्दीया निगूगु हलिं हताः धुंकाः हलिं न्यंकं स्वतन्त्रता आन्दोलन न्ह्यात, गुकिं यानाः यक्व देय्तय्सं उपनिवेशवाद पाखें मुक्ति कायेत सफल जुल। थ्व प्रक्रियायात दि-कोलोनाइजेसन धाइ।

ब्वनादिसँ

• Loomba, Ania (2005). Colonialism/Postcolonialism.
• Osterhammel, Jürgen (2005). Colonialism: A Theoretical Overview.