इरानया इतिहास

नेपाललिपि परिक्षण: 𑐠𑑂𑐰 𑐥𑑁𑐫𑐵 𑐣𑐾𑐥𑐵𑐮𑐮𑐶𑐥𑐶𑐂 𑐥𑐬𑐶𑐎𑑂𑐲𑐞 𑐥𑑁 𑐧𑑂𑐰𑐣𑐾𑐟: इरानया इतिहास 𑐟𑐶𑐫𑐵𑐡𑐶𑐳𑑄𑑋

इरान देय् प्राचीन ई निसें हे सिक्क नां जागु देय् खः। थ्व देय्‌यात न्हापा न्हापा पर्सिया धका नं धाई। थ्व देय्‌या जुजुतेगु वंशया बाखनय् आधारित काव्य शाहनामे थ्व देय्या छगू ऐतिहासिक दस्ताबेज ख। थ्व देसय् यक्व प्रभावशाली साम्राज्यत दयेधुंकल दसु- सासानी साम्राज्य।

झिद्वः दँया इतिहास व लहना दूगु इरानया भूमिं ४गू सहस्राब्दी ईसा पूर्वय् एलाम लहना थेंन्यागु प्राचीन लहना दयावल। ७गू शताब्दी इपू बिले मेदियन साम्राज्यं इरानी पठारया महत्वपूर्ण भूभागयात एकीकृत यात। खुगु शताब्दी इपूया इलय् इरानया इतिहासया दकलय् तःधंगु साम्राज्यय् छगू, साइरस जुजुं दयेकूगु अकिमनिद साम्राज्यया पलिस्था जुल। ४गू शताब्दी ई.पू.स म्यासेदोनियाया अलेक्जेन्दरं थ्व क्षेत्र त्याकल व इरानयात हेलेनिक भूमिया अधीनय् लाकल। ३गू शताब्दी ईसा पूर्वय् पार्थियन साम्राज्यया उदय जुल। थुकिया लिच्वःया कथं हानं छकः थ्व देसय् इरानी राजवंश दयावल। थ्व राजवंशया उत्तराधिकारी ३गू शताब्दी ई.पू.स ससानी राजवंश जुवन। ७गू शताब्दी ईस्वीस, अरब मुस्मांतेसं थ्व राज्यय् कब्जा यात, गुकिया कारणं इरानितेसं इस्लाम नालेमाल। अनंलि, इरानितेसं इस्लामी हलिमय् विज्ञान व तजिलजिइ यक्व प्रभाव दयेकल। ९गू शताब्दी निसें इरानी मूलया मुस्मां राजवंश दयावल, थ्व राजवंश सेल्जुक तुर्क व इलखानी मंगोलतेगु समकक्षी ख। १६गू शताब्दीस सफाविद साम्राज्यं इरानया सरकारयात हानं छकः एकीकृत यात। १८गू शताब्दीइ नादिर शाहं सेनाया नायः जुल। १९गू शताब्दीइ रूसी साम्राज्यनाप हताःया कारणं इरानी सीमाया महत्वपूर्ण भाग बायावन। २०गू शताब्दीइ संवैधानिक आन्दोलन खनेदत। इरानया चिकं उद्योगया राष्ट्रीयकरणया झ्वलय् थनया सरकार अस्थीर जुल। लिपा छगू इस्लामी क्रान्ति धुंका वर्तमान इस्लामी गणराज्यया पलिस्था थ्व देय्या न्हापाम्ह सर्वोच्च नेता सैय्यद रूहुल्लाह खुमैनीजुं यानादिल।

शाहनामेया बाखँ

शाहनामेय् इरानी मनूतेगु जातीय बाखँ च्वयेगु कुतः जूगु दु। इरानय् मुस्मा जुजुतेसं थःगु कब्जा दयेकेधुंका च्वःगु थ्व ग्रन्थय् इरानीतेगु उत्पत्ति निसें मुस्मांतेगु अधिग्रहणकाल स्वया न्ह्यः तक्कया बाखं तयातःगु दु। थ्व ग्रन्थयात मिथक, शौर्य व ऐतिहासिक खण्डय् बायातःगु दु। थीथी कालखण्डय् थीथी राजवंशतेगु ईलय् जूगु बाखँ दु। थ्व ग्रन्थ कथं इरानय् पेशदादयान वंश (پیشدادیان) , कियानयान वंश (کیانیان), इशिकानयान वंश (اشکانیان)(पार्थियन) व सासानयान (ساسانیان) थें न्याःगु वंशत दयाच्वन।

मिथक खण्ड

थ्व कालखण्ड मेमेगु खण्ड स्वया चिहाकः। थ्व खण्डय् सकल २,१००पु हरफ दु। सकल ग्रन्थया हरफया थ्व ४% जक्क ख। थ्व खण्डय् बाखँ निश्चित व सरल रुपय् ब्वयातःगु दु। परमेश्वर व प्रज्ञायागु वन्दना यासें न्ह्यथंगु थ्व ग्रन्थं ससानी कालया हलिं व मनूया उत्पत्तिया बाखं कनि। थ्व म्हसीका धुंका कीवमरस (केयुमर्स) धापिं दकलय् न्हापाया मनू पर्वतय् च्वने धुंका जुजु जूगु व पेशदाद राजवंशया बाखं दु।

पेशदादयान राजवंश

शाहनामेया बाखँ कथं कीवमरस (केयुमर्स) दकलय् न्हापांयाम्ह मनूतेगु जुजु ख। वय्‌कः गुफाय् च्वंसें तिँधुँया छ्येंगुया वसः पुनाः च्वनिम्ह मनू ख। थ्व बाखँ कथं अहुरा मज़्दा(परमेश्वर)या कृपां वय्‌कःयाके जुजुपिंके जक्क दैगु "फर" धाःगु आलौकिक रश्मि दयाच्वन। वय्‌कःया काय् सियामक (Siyāmak, سیامک) सकसितं नं ययाच्वन। थ्व खँ मयःगुलिं अह्रिमन (Ahriman) धाम्ह दैत्यं थःगु सेना दयेकल। सोरुस धाम्ह द्यः नं केयुमर्सयात थ्व खँ धाःबिलय् सियामकं थःगु सेना ज्वंसें अह्रिमननाप ल्वाः वन व दानवया ल्हातं सिनावन।

केयुमर्स दच्छि तक्क बिचा हायेका च्वन व दच्छि धुंका सोरुशया अर्ती कथं अह्रिमननाप ल्वा वन। शियामकया काय् हुशंग थ्व ई तक्क ल्याम्ह जुल व कीवमर्सया सेनाया नेतृत्त्व यासें अह्रिमनया काय्‌यात बुकल। केयुमर्स ३०दँ तक्क राज याये धुंका थःगु गद्दि थःगु छेय् हुशंगयात त्वता मदयावन।

हुशंगं आकल-झुकलय् मि सीकल व थ्व झकायात हनेत सदेह भ्वय्या चलन न्ह्यथल। तेमोरस, जमशेद, ज़ह्हाक, कवा, फरीदूँ व वय्‌कःया स्वम्ह काय् सल्लम, तौर व इराजया बाखँ नं थ्व हे कालखण्डय् दु। थ्व कालखण्डया मू पात्र कीवमरस (बादशाह) वय्‌कःया काय् सियामक, हुशंग (बादशाह), तेमोरस (बादशाह), जमशेद (बादशाह), अरनवाज़ (जमशेदया केहें वा म्ह्याय्), शेर नाज़ (जमशेदया केहें वा म्ह्याय्), मुर्दास (ज़ह्हाकया अबु), ज़ह्हाक (बादशाह), आबुतैन (फरीदूँया अबु), फ्रॉंक (फरीदूँया मा), जंदल (फरीदूँया नापंया मनू), कावेआएनगर (हिउपाया नायः), फरीदूँ (बादशाह), इराज (फरीदूँया काय् व बादशाह), तौर (फरीदूँया काय् तूरानया बादशाह), सल्लम (फरीदूँया काय् व शामया बादशाह), मनोचेर (बादशाह), आरिश कमा नगीर (इरानी बलामि), नोज़र (बादशाह), ज़ौ (बादशाह), गरशासप (बादशाह), साम (ज़ालया अबु खलःया मनू) ख।

शाहनामे कथं थ्व राजवंशया बादशाह (जुजु)त थ्व कथं दु-

कीवमरस वा केयुमर्स (Keyumars)
हुशंग
तेमोरस
जमशेद
ज़ह्हाक
फरीदूँ
इराज
मनोचेर
नोज़र
ज़ौ वा जाव
गरशासप

शौर्य खण्ड

मनोचेर धुंकाया खण्डयात शौर्य खण्डया रुपय् कायेगु या। मनोचेर निसें इरानया अलेक्जेन्दरया युगयात थ्व खण्डय् दुथ्याःगु दु। थ्व खण्डया मू पात्रय् कैकुबाद (क्यानी बादशाह), तोस (नोज़रया काय्), कशवाद (गोदरज़या काय्), गोदरज़ (रेआमया काय्), रेआम (गोदरज़या काय्), गयो (बीझ़नया काय्), बीझ़न (गयोया काय्), अफ़्रासियाब (तूरानया बादशाह), मनीझ़े (अफ़्रासियाबया म्ह्याय्), कीकावूस (क्यानी बादशाह), सौदाबे (कीकावूसया कलाः), सियावश (कीकावूसया काय्), फ़रंगीस (अफ़्रासियाब-ओ-ज़न सयावश ?), ज़ाल (रुस्तमया अबु), रोदाबे (रुस्तमया मा), रुस्तम (छम्ह मू पात्र, ज़ालया काय्), तेमीने (रुस्तमया कलाः सेराबया मा), सेराब (रुस्तमया काय्), फरामुर्ज़ (रुस्तमया काय्), कैखुसरो (क्यानी बादशाह), लेरासप (क्यानी बादशाह), गोश्तास्प (क्यानी बादशाह), ज़रतुशत (जुरुआस्ता/Zoroaster) (इरानी धर्मगुरु), इस्फंदयार (गोश्तास्पया काय्), बेमन (क्यानी बादशाह), हेमाए (क्यानी बादशाह), दाराब (क्यानी बादशाह), दारा (Darius) (क्यानी बादशाह), सिकंदर (यूनानया म्यासेदोनियन जुजु) आदि दु।

शाहनामेया २/३ भाग थ्व हे शौर्य गाथां जाःगु दु। मनोचेर(Manuchehr)या शासनं शुरु जूगु थ्व भाग एस्कन्दर (अलेक्जेन्दर)या पर्सिया कब्जा नापं क्वचाइ। सक (Saka) वा सिस्तानी (Sistānī) वीरतेसं पारसी साम्राज्य दयेकिगु ज्याय् दुगःक्वँय् जूगु भाव थ्व ग्रन्थं ब्यु। गर्शास्प (Garshāsp) व वय्‌कःया काय् नरिमान् (Narimān) व नरिमान्‌या काय् साम् (Sām), जुजु मनोचेरया सिस्तान शासन बिलय् मू अश्वरोही शूरवीर जूगु खं कनातःगु दु। मनोचेरया उत्तराधिकारी वय्‌कःया काय् ज़ाल, व छेय् रोस्तम् वीरतेगु वीर जूगु वीरगाथा कनातःगु दु। फरामुर्ज़(Farāmarz)या बाखँ नं कनातःगु दु।

थ्व खण्डय् कनातःगु बाखँय् ज़ाल व रुदाबा/रोदाबे (Rudāba)या मतिनाया बाखँ, रोस्तमया परिश्रमया ७पू तकिं, रुस्तम व सोह्राब/सेराब, सियावश (Sīyāvash) व सौदाबे/सुदाबा (Sudāba), रुस्तम व अक्वान दिव (Akvān Dīv), बिजन व मनिजेह्‌या रति (romance of Bijan and Manijeh), अफ़्रासियाब (Afrāsīyāb)नापया हताः, दकिकिं कंगु गोश्तास्प व अर्जास्पया बाखँ, व रुस्तम व इस्फंदयार आदि दु।

ऐतिहासिक खण्ड

थ्व खण्ड पार्थियन राजवंशया खँ निसें शुरु जुया अलेक्जेन्दरया पर्सियाया कब्जा जुसें वनि। थ्व धुंका ससानी साम्राज्यया बाखँ कनातःगु दु। थ्व कालय्, विशेषयाना ससानी साम्राज्यया कालय् वया धाःसा थ्व ग्रन्थया खँ प्रामाणिक इतिहासनाप ज्वः। थ्व खण्डया मू पात्र अर्दशीर बाबकान (सासानी बादशाह), शापूर अर्दशीरया काय् (सासानी बादशाह), औरमज़्द-ए-शापूर (सासानी बादशाह), बेराम-ए-और मुज़द (सासानी बादशाह), बेराम-ए-बेराम (सासानी बादशाह), बेराम बीरा मियान (सासानी बादशाह), नर्से-ए-बेराम (सासानी बादशाह), औरमज़्द-ए-नरसी (सासानी बादशाह), शापूर ज़्वाला क़िताफ़ (सासानी बादशाह), अरदशीर निकोकार (सासानी बादशाह), शापूर पिसर शापूर (सासानी बादशाह), बेराम-ए-शापूर (सासानी बादशाह), यज़दगरद बज़े गिर (सासानी बादशाह), बेराम गुरू (सासानी बादशाह), यज़दगरद (सासानी बादशाह), हेरमज़ (सासानी बादशाह), पीर विज़-ए-यज़दगरद (सासानी बादशाह), बिलाश-ए-पैरौज़ (सासानी बादशाह), क़बाद (सासानी बादशाह), नौशीन रवाँ (सासानी बादशाह), हेरमज़द (सासानी बादशाह), ख़ुसरो परवेज़ (सासानी बादशाह), बेराम चोबीन (द्रोही), शेरोये (सासानी बादशाह), इर्द शेर-ए-शीरवी (सासानी बादशाह), फिरा येन (सासानी बादशाह), बोरानदुख्त (सासानी बादशाह), आज़रम दुखित (सासानी बादशाह), फ़र्ख़ ज़ाद ख़ुसरो (सासानी बादशाह) व यज़दगरद तृतीय (सासानी बादशाह) आदि खः।

अकिमनिद साम्राज्य

अकिमनिद साम्राज्य वा प्रथम पारसी साम्राज्य (पश्चिमी इतिहासकारतेसं ब्यूगु नां) ( पुलां पारसी: 𐎧𐏁𐏂 वा 'ज़ासा') (५५०-३३० ईसा पूर्व) पश्चिमी एशियाय् दूगु छगू प्राचीन पारसी साम्राज्य ख। थ्व साम्राज्यया पलिस्था ५५० ईसा पूर्वय् साइरस महानं यानादीगु ख। जर्क्सेस प्रथमया शासनकालय् थ्व साम्राज्य थःगु दकलय् चकंगु सीमा तक थ्यन। थ्व इलय् थ्व साम्राज्यया पश्चिमय् क्रीमिया प्रायद्वीप, बाल्कन व पूर्वी यूरोप निसें पूर्वय् सिन्धु स्वनिगः तक थ्यन। थ्व साम्राज्य अबिलेया हलिंया दकलय् तःधंगु साम्राज्य खः। थ्व साम्राज्यया कुल क्षेत्रफल ५.५ मिलियन वर्ग किलोमीटर (२.१ मिलियन वर्ग माइल) दयाच्वन। थ्व नापं थ्व साम्राज्ययात हलिंया न्हापांगु महाशक्ति धका नं म्हसीकिगु या। थ्व साम्राज्यया पतन अलेक्जेन्दरया हमलां जुल।

थ्व साम्राज्यं निगु शताब्दि स्वया अप्व समय तक हलिंया छगू तःधंगु भूभाग थःगु अधीनय् तयेफत। ४८० ईसा पूर्वय् इरानया साम्राज्य थःगु दकलय् चकंगु सीमाय् थ्यन। भारतया सिन्धु स्वनिगः निसें मिस्रया नाइल खुसि बेन्गाजी तकया वर्तमान लीबियाया क्षेत्र व यूरोपय् देन्युब खुसिं निसें मध्य एशिया तक थ्व साम्राज्य दयाच्वन। थ्व प्राचीन इतिहासया दकलय् तःधंगु साम्राज्यय् छगू खः।

पार्स , इरानी पठारया दक्षिण-पश्चिमया थासं थ्व साम्राज्यया राजवंशं सत्ता ल्हातय् लाकूगु ख। यक्व शताब्दि तक थ्व क्षेत्रय् शासन यायेधुंका थ्व राजवंशया सदस्यय् छम्ह साइरस महानं मेडियन साम्राज्य, लिडियन साम्राज्य व बेबीलोनियन साम्राज्य त्याका थ्व साम्राज्यया पलिस्था यानादिल। वय्कलं दयेकादीगु शासन निसः दँ तक दयाच्वन व लिपा ३३०ईपूस अलेक्जेन्दरया ल्हातं थ्व शासया पतन जुल। थ्व साम्राज्यया विजयया छुं हे दँ धुंका अलेक्जेन्दरया मृत्यु जुल। थुकिया लिच्वःया कथं पूर्व अचमेनिद साम्राज्यया भूमिया अखण्डता नष्ट जुल। थ्व भूमि थीथी शासकया अधीनय् लावन। लिपा थ्व साम्राज्य दूगु थाय् सेल्यूसिद व तलेमिक शासकतेगु अधीनय् लावन।अन्ततः, इरानीतेसं थःगु स्वतंत्रता पुनः प्राप्त यात व इरानी पठारय् पार्थियन साम्राज्यया पलिस्था जुल।

सासानी साम्राज्य

सासानी साम्राज्य वा नव-पर्सियन साम्राज्य,^[१] जनसाधारणया भासय् इरानशहर^[२] व मध्य पारसी भासय् एरान व न्हुगु पारसी भासय् इरानशहर् वा इरान ^[३] इस्लाम स्वया न्ह्यःया दकलय् लिपांगु इरानी साम्राज्य ख। थ्व साम्राज्य थीथी इरानी शासकतयेगु अधीनय् सन् २२४ निसें सन् ६५१ इसं तक्क दयाच्वन। ^[४]^[५] पार्थियन साम्राज्यया उत्तराधिकारीया रुपय् पलिस्था जूगु थ्व साम्राज्य बैजन्ताइन साम्राज्यनापं पश्चिमी एसिया व मध्य एसियाया मू शक्तिया रुपय् ४००दं तक्क दयाच्वन।^[६]

सासानी साम्राज्य आर्दाशिर १ जुजुं आर्सासिद साम्राज्यया पतन धुंका अन्तिम आर्सासिद जुजु आर्ताबानस ५यात बुका पलिस्था याःगु ख। थ्व साम्राज्य दकलय् चकंबिलय् थ्व साम्राज्यय् थौंया इरान, इराक, लेभान्त (सिरिया, लेबानन, जोर्दन, इजरायल), काउकस (आर्मेनिया, जर्जिया, अजरबैजान), मिस्र, टर्कीया छुं कुचा, मध्य एसियाया आपालं भूभाग (अफगानिस्तान, तुर्कमेनिस्तान, उज्बेकिस्तान, ताजिकिस्तान), पारसी खाडीया देय् (यमन, ओमान व पाकिस्तानया भूभाग) ला।

Late Antiquity बिलय्‌या सासानी साम्राज्य इरानया दकलय् महत्त्वपूर्ण व प्रभावशाली ऐतिहासिक ईया रुपय् नालेगु या व इस्लामी कब्जा स्वया न्ह्यःया लिपांगु दकलय् शक्तिशाली साम्राज्यया रुपय् नं थ्व साम्राज्ययात नालेगु या।^[७] यक्व रुपय् सासानी कालं प्राचीन पारसी लहनाया दकलय् बांलाःगु पक्ष न्ह्यब्वंगु दु। थ्व कालय् पर्सियां प्राचीन रोमन संस्कृतियात नं प्रभावित याःगु दु। ^[८] सासानी लहनाया तजिलजि थ्व साम्राज्यया भूभाग स्वया सिक्क तापाःगु थासय् दसु पश्चिमी युरोपय्,^[९] अफ्रिकाय्,^[१०] चीनय् व भारतय् नं थ्यंगु खनेदु।^[११] थ्व साम्राज्यं मध्यकालीन युरोपेली कला व पूर्वी एसियाली मध्यकालीन कलाय् नं थःगु प्रभाव तःगु खनेदु। ^[१२] इस्लामी साम्राज्यय् थ्व साम्राज्य धुंका खंगु यक्व इस्लामी तजिलजि दसु वास्तु, चिनाखँ, व मेमेगु सभ्य पक्षत थ्व हे साम्राज्यं हस्तान्तरण जूगु खनेदु।^[१३] थ्व साम्राज्यया पतन जुइधुंका नं थ्व साम्राज्य संगठन, न्याय, राज्यशासन आदिया निंतिं पारसी-अरब चलनय् छता दसूया रुपय् पलिस्था जुयाच्वन व लिपाया साम्राज्य दसु अब्बासिद खलिफात, उस्मान साम्राज्य, सफाभी साम्राज्यया निंतिं राजकीय आदर्शया रुपय् दयाच्वन।^[१४]

नां

आधिकारिक रुपय् सासानी साम्राज्ययात " इरानीतेगु साम्राज्य ^{[lower-alpha १]} " ( मध्य फारसी : 𐭠𐭩𐭥𐭠𐭭𐭱𐭲𐭥𐭩 इरानसहर Ērānšahr ; पार्थियन : 𐭀𐭓𐭉𐭀𐭍𐭇𐭔𐭕𐭓 आर्यनशहर Aryānxšahr ; ग्रीक : Ἀριανῶν ἔθνος आरिआनन इथ्नोस Arianōn Ethnos)या नामं म्हसीकिगु या।. थ्व खँग्वः दकलय् न्हापां शापुर प्रथमया त्रिभाषिक महाशिलालेखय् च्वयातःगु दु, गुकिलि जुजुं "जि इरानीतेगु साम्राज्यया स्वामी ख" धकाः घोषणा याःगु दु। ^{[lower-alpha २]}

सामान्य रुपय् धाःसा थ्व साम्राज्यया नां सासानी राजवंश ख व थ्व नां ऐतिहासिक व प्राज्ञिक स्रोतय् प्रत्यक्ष रुपं ससानया नामं वःगु ख। थ्व खँग्वःयात अंग्रेजी भासं थी-थी कथं सासानियन साम्राज्य, सासानी साम्राज्य, व सासानिद साम्राज्यया रुपय् च्वयेगु व म्हसीकेगु यानातःगु दु।

जुजुतयेगु धलः

सल्जक साम्राज्य

सल्जक साम्राज्य वा सेल्जुक साम्राज्य छगू तुर्क-पारसी साम्राज्य ख। थ्व साम्राज्यय् तुर्की-ईरानी संस्कृति व सुन्नी धर्म दयाच्वन। थ्व साम्राज्यया पलिस्था ओगुज तुर्कया कानिक कबीलां यात। सल्जक साम्राज्यं थःगु मातृभूमि, अराल सागरया सिथं खुरासानय् हमला यात, व लिपा ईरानया मध्य भागय् दुहांवलः। थ्व धुंका इमिसं मालाजगर्डया ल्वापूइ बैजन्ताइन साम्राज्ययात बुकाः एनातोलियाय् कब्जा यात। तुग्रेल बेया शासनकालय् सेल्जुकतेसं बगदादय् स्थित अब्बासिद खलिफतय् राजनीतिक प्रभुत्व स्थापित यासें व्यावहारिक रूपय् मुस्मां हलिंया नेतृत्व थःगु ल्हातय् लाकलः। थःगु चरम उत्कर्ष बिले सेल्जुक साम्राज्यं पूर्वय् हिंदू कुश गुंझ्वः तक, पश्चिमय् एशिया माइनर व लेभान्त तक, उत्तरय् मध्य एशिया तक व दक्षिणय् यमन तक थःगु साम्राज्य विस्तार यातः।

सेल्जुक साम्राज्यया पलिस्था सन् १०३७स में तुग्रेल बे नं यानादिल। तुगरल सेल्जूक बेया माध्यमं सिंहासनय् च्वन। थ्व पद ओगुज तुर्कतेगु प्रमुखय् छगू खः। सेल्जुकतेसं मुस्मां हलिंयातः छधि यासें प्रथम व द्वितीय धर्मयुद्धय् महत्वपूर्ण भूमिका म्हितल। सेल्जुकतेत इरानी संस्कृति व फारसी भाषां यक्व प्रभावित यात व इमिसं तुर्की-ईरानी तजिलजिया दथुइ स्वापू दयेकेतः महत्वपूर्ण भूमिका म्हितलः। थ्व कथं, थ्व साम्राज्य इरानी संस्कृतियात एनातोलियन पठारय् स्थानांतरित यायेगु कारक नं जुवन। फारसी भाषा (अरबी स्वया) सांस्कृतिक रुपय् स्वतन्त्र जुया सेल्जुक साम्राज्यय् विस्तारित जुल। सेल्जुकतेगु थःगु स्थायी मुस्मां परम्परा वा साहित्यिक धरोहर मदूगुलिं इमिसं इस्लामय् थःगु फारसी गुरुतेगु सांस्कृतिक भाषायात नालाःकालः। थ्व कथं, फारसी भाषा व साहित्य सकल ईरानय् विस्तारित जुल व धार्मिक कार्य व शिक्षा त्वताः मेमेगु ख्यलय् अरबी भाषा इरानं लुप्त जूवन। विदेशी शत्रुतेगु संभावित हमलाया विरुद्ध सेल्जुक साम्राज्यया उत्तरी व उत्तर-पश्चिमी सीमाय् रणनीतिक क्षेत्रय् तुर्क वंशजया यक्व मनूतेत मेमेगु थासं हलः। थ्व थासय् न्हूगु जातिया स्थापित यायेगु ज्यायात थ्व क्षेत्रया तुर्कीकरण धाइ।

स्वयादिसँ

इरान

लिधंसा

↑ Fattah, Hala Mundhir (2009). A Brief History Of Iraq. Infobase Publishing. “Historians have also referred to the Sassanian Empire as the Neo-Persian Empire.”
↑ Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named native-name
↑ MacKenzie, D. N. (2005), A Concise Pahlavi Dictionary, London & New York: Routledge Curzon, p. 120, ISBN 0-19-713559-5
↑ (Wiesehofer 1996)
↑ A Brief History. Culture of Iran. मूलिधंसाय् तिथि October 11, 2007 कथं। 11 September 2009 कथं।
↑ (Shapur Shahbazi 2005)
↑ Hourani, p. 87.
↑ J. B. Bury, p. 109.
↑ Will Durant, Age of Faith, (Simon and Schuster, 1950), 150; Repaying its debt, Sasanian art exported it forms and motives eastward into India, Turkestan, and China, westward into Syria, Asia Minor, Constantinople, the Balkans, Egypt, and Spain..
↑ Transoxiana 04: Sasanians in Africa. Transoxiana.com.ar. 2013-12-16 कथं।
↑ Sarfaraz, pp. 329–330
↑ Iransaga: The art of Sassanians. Artarena.force9.co.uk. 2013-12-16 कथं।
↑ Abdolhossein Zarinkoob: Ruzgaran: tarikh-i Iran az aghz ta saqut saltnat Pahlvi, page 305
↑ Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named iranicaonline.org
↑ Daryaee 2008, p. 7: "This relief demonstrates that Ardashir believed or wanted others to believe that he was appointed by God to rule over a territory which the inscriptions call Iranshahr (realm of the Iranians/Aryans) and the people".
↑ Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named DNM

↑ Also translated as realm^[१५] or kingdom.^[१६]
↑ Middle Persian: an... ērānšahr xwadāy hēm, Parthian: az... aryānšahr xwadāy ahēm, Greek: egō... tou Arianōn ethnous despotēs eimi

Cite error: <ref> tags exist for a group named "lower-alpha", but no corresponding <references group="lower-alpha"/> tag was found

[1] Fattah, Hala Mundhir (2009). A Brief History Of Iraq. Infobase Publishing. “Historians have also referred to the Sassanian Empire as the Neo-Persian Empire.”

[native-name-2] Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named native-name

[3] MacKenzie, D. N. (2005), A Concise Pahlavi Dictionary, London & New York: Routledge Curzon, p. 120, ISBN 0-19-713559-5

[wiesehofer-4] (Wiesehofer 1996)

[5] A Brief History. Culture of Iran. मूलिधंसाय् तिथि October 11, 2007 कथं। 11 September 2009 कथं।

[EIr-Sasanian-6] (Shapur Shahbazi 2005)

[7] Hourani, p. 87.

[J._B._Bury,_p._109-8] J. B. Bury, p. 109.

[9] Will Durant, Age of Faith, (Simon and Schuster, 1950), 150; Repaying its debt, Sasanian art exported it forms and motives eastward into India, Turkestan, and China, westward into Syria, Asia Minor, Constantinople, the Balkans, Egypt, and Spain..

[10] Transoxiana 04: Sasanians in Africa. Transoxiana.com.ar. 2013-12-16 कथं।

[11] Sarfaraz, pp. 329–330

[Iransaga:_The_art_of_Sassanians-12] Iransaga: The art of Sassanians. Artarena.force9.co.uk. 2013-12-16 कथं।

[13] Abdolhossein Zarinkoob: Ruzgaran: tarikh-i Iran az aghz ta saqut saltnat Pahlvi, page 305

[iranicaonline.org-14] Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named iranicaonline.org

[FOOTNOTEDaryaee20087:_"This_relief_demonstrates_that_Ardashir_believed_or_wanted_others_to_believe_that_he_was_appointed_by_God_to_rule_over_a_territory_which_the_inscriptions_call_''Iranshahr''_(realm_of_the_Iranians/Aryans)_and_the_people"-15] Daryaee 2008, p. 7: "This relief demonstrates that Ardashir believed or wanted others to believe that he was appointed by God to rule over a territory which the inscriptions call Iranshahr (realm of the Iranians/Aryans) and the people".

[DNM-16] Cite error: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named DNM

[17] Also translated as realm^[१५] or kingdom.^[१६]

[18] Middle Persian: an... ērānšahr xwadāy hēm, Parthian: az... aryānšahr xwadāy ahēm, Greek: egō... tou Arianōn ethnous despotēs eimi

[१]

[२]

[३]

[४]

[५]

[६]

[७]

[८]

[९]

[१०]

[११]

[१२]

[१३]

[१४]

[lower-alpha १]

[lower-alpha २]

[१५]

[१६]