इतिहास लेखन पद्धति
इतिहास लेखन पद्धति (Historical method) धैगु इतिहासकारतय्सं विगतया घटनातय्त अनुसन्धान यायेत, प्रमाणत संकलन यायेत, व उकिया व्याख्या यानाः च्वयेत छ्यलिगु विशेष प्रविधि व नियमतय्गु पुचः खः। थुकिया मुख्य उद्देश्य ऐतिहासिक तथ्यतय्त निष्पक्ष व वैज्ञानिक ढङ्गं न्ह्यब्वयेगु खः।
मू प्रक्रिया (Core Process)
[सम्पादन]इतिहास लेखनय् सामान्यतया क्वय् बियाकथंया पलाःत दइ:
१. विषय चयन व स्रोत संकलन (Heuristics)
[सम्पादन]इतिहासकारं न्हापां छगू विशिष्ट विषय ल्यइ अले उकियात माःगु ऐतिहासिक स्रोतत (Historical sources) मालेगु ज्या याइ। थुकि दुने प्राचीन पाण्डुलिपि, अभिलेख, व भौतिक अवशेषत लाः।
२. ऐतिहासिक आलोचना (Historical Criticism)
[सम्पादन]स्रोततय्त निगू आधारय् जाँच याइ:
- बाह्य आलोचना (External Criticism): थुकिं दस्तावेजया 'भौतिक' सत्यता व प्रमाणिकता (authenticity) जाँच याइ। थ्व दस्तावेज सक्कली खः कि मखु धकाः सीकेत थुकिं ग्वाहालि याइ।
- आन्तरिक आलोचना (Internal Criticism): दस्तावेज सक्कली प्रमाणित जुइधुंकाः उकि दुने च्वयातःगु खँ (content) जाँच याइ। थुकिं तथ्यया विश्वसनीयता (reliability) व च्वमिया पूर्वाग्रह (bias) जाँचे याइ।
३. सिन्थेसिस व व्याख्या (Synthesis and Interpretation)
[सम्पादन]संकलित तथ्यतय्त तर्कसंगत ढङ्गं स्वानाः छगू ऐतिहासिक बाखँ वा निष्कर्ष तयार याइ।
ऐतिहासिक स्रोतया ब्वथला
[सम्पादन]इतिहास लेखनय् निगू प्रकारया स्रोततय्सं तःधंगु प्रभाव छ्वइ:
| प्रकार | विवरण | दसु |
|---|---|---|
| प्राथमिक स्रोत | घटनाया ईलय् हे तयार जूगु प्रत्यक्ष प्रमाण। | शिलालेख, ताडपत्र, पौ, किपा। |
| द्वितीयक स्रोत | प्राथमिक स्रोतया आधारय् लिपा च्वयातःगु अध्ययन। | इतिहासकारया सफूत, विश्लेषण। |
पद्धतिया महत्त्व व प्रभाव
[सम्पादन]इतिहास पद्धतिया सही प्रयोगं ज्ञानया ख्यलय् थ्व कथंया प्रभाव लाकी:
- वस्तुनिष्ठता: थुकिं इतिहासकारयात व्यक्तिगत भावना स्वया च्वय् च्वनाः प्रमाणया आधारय् च्वयेत ग्वाहालि याइ।
- तथ्य पहिचान: काल्पनिक बाखँ व वास्तविक तथ्य दथुया फरक क्यनी।
लिधंसा
[सम्पादन]- Danto, Arthur (1965). Analytical Philosophy of History.
- Bloch, Marc (1949). The Historian's Craft.