आदि मनूया थाय् बाय् हिला
Template:Color box Homo erectus greatest extent (yellow),
Template:Color box Homo neanderthalensis greatest extent (ochre)
Template:Color box Homo sapiens (red), with the numbers of years since they are first recorded before present.
आदि मनूया थाय् बाय् हिला धयागु आधुनिक मानव (Homo sapiens) अफ्रिका महादेशं पिनाः हलिं न्यंकं न्यना वंगु प्रक्रिया खः। थ्व यात्रा करिब २ लखः दँ न्ह्यः सुरु जूगु खः। थ्व बासं हिला यानाः हे मनू जातिं हलिंया थी-थी भूगोल, जलवायु व वातावरणय् थःयात अःपुकाः सभ्यताया पलिस्था यात।
अफ्रिकां पिनेया यात्रा
[सम्पादन]वैज्ञानिक अनुसन्धान व डीएनए (DNA) परिक्षणं क्यनेकथं, फुक्कं आधुनिक मनूतयगु पुर्खा अफ्रिकां हे वःगु खः। थ्व यात्राया मू चरणत थथे दु:
- नहापाया पलाः (६०,००० - ९०,००० दँ न्ह्यः): आदि मानव अफ्रिकाया 'हर्न अफ अफ्रिका' जुयाः अरब प्रायद्वीपय् थ्यन।
- एसियाया विस्तार: अनंलि छगू पुचः सिन्धु खुसि जुयाः दक्षिण एसिया व अष्ट्रेलिया तक थ्यन। मेगु पुचः मध्य एसिया जुयाः पूर्व एसिया व साइबेरिया तक न्यन।
- युरोप प्रवेश: करिब ४०,००० - ४५,००० दँ न्ह्यः मनूत युरोपय् थ्यन, गन इमिसं 'निएन्डरथल' (Neanderthals) नाप सामना यायेमाल।
- अमेरिका प्रवेश: करिब १५,००० - २०,००० दँ न्ह्यः च्वापूगु ई (Ice Age) बलय् साइबेरिया व अलास्का दथुइ दुगु 'बेरिङ' ताँ (Land bridge) जुयाः मनूत अमेरिका थ्यन।
कारण
[सम्पादन]आदि मनूं छगू थाय् त्वःताः मेगु थासय् वनेगु मू कारणत थथे खः:
- नसाया मालेज्या: शिकार यायेत व जंगली फलफूल मुंकेत मनूत पशुतयगु ल्यु ल्यु वनेमाल।
- जलवायु परिवर्तन: अफ्रिकाया छुं थासय् ताःहाक वा मवःगु(Drought) जूगुलिं मनूत लः व वा दुगु थाय् मालेत पिहाँ वन।
- जनसंख्या वृद्धि: छगू थासय् मनूत अप्वः जुइबलय् नसा व थाय्या निंतिं ल्वापु जुइगु व न्हूगु थाय् मालेमाःगु अवस्था वल।
तजिलजि व म्हहिलाः
[सम्पादन]थी-थी थासय् वनेधुंकाः मनूया म्ह व संस्कृतिइ नं हिउपाः वल:
- म्हया रङ्ग: थीथी थासय् थ्यंगु झ्वलय् सूर्यया जः (UV rays) कम दुगु थासय् वंपिं मनूतयगु ख्वाः व म्हया रङ्ग तुइसे च्वनावन।
- भाषा व कला: थीथी थासय् थ्यंगु झ्वलय् मनूतय्सं थःगु न्हूगु अनुभवतय्यात गुफा किपा (Cave paintings) व सांकेतिक भाषां न्ह्यब्वयेगु सुरु यात।
पुरातत्व व लिधंसा
[सम्पादन]आदि मानवया थ्व यात्राया प्रमाणत आः नं हलिंया थी-थी मुनाछेँय् सुरक्षित तयातःगु 'पुलां क्वँय्' (Fossils) व 'ल्वहँ ज्याभः' (Stone tools) पाखें सीके फइ।
लिधंसा
[सम्पादन]- Oppenheimer, Stephen (2003). Out of Eden: The Peopling of the World.
- Wells, Spencer (2002). The Journey of Man: A Genetic Odyssey.
- Cavalli-Sforza, L. L. (1994). The History and Geography of Human Genes.