अष्ट्रेलिया (महादेश)

अष्ट्रेलिया (महादेश) छगू महादेश खः, गुकिलि अष्ट्रेलिया मू-बँ (mainland), न्युगिनी (New Guinea), तास्मानिया (Tasmania), व मेमेगु सतिक च्वंगु न्हसिभु ला। थ्व हलिमया दकलय् चिधंगु महादेश खः। थुकियात भौगोलिक रुपं साहुल (Sahul), ओशिनिया (Oceania), वा मेगानेसिया (Meganesia) धकाः नं म्हसीकिगु या।

भूगोल व भूगर्भशास्त्र

थ्व महादेश प्रशान्त महासागर व हिन्द महासागरया दथुइ ला। भौगोलिक कथं थ्व महादेशय् यक्व विषमता खनेदइ।

बँ: थुकिया मू भागय् तःधंगु व सुख्खा मरुभूमि दु। थन यक्व पेचूगु ख्यः व गाःवंगु ताहागाः (canyons) नं दु।

गुं व च्वापुगुं: महादेशया पूर्वय् "ग्रेट डिभाइडिङ रेन्ज" नांयागु ताःहाकःगु च्वापुगुं झ्वः दु।

न्हसिभु पुचः व कापि: थ्व महादेशया जःखः यक्व न्हसिभु पुचः (archipelago) व कापि (bays) दु।

प्लेट टेक्टोनिक्स: भूगर्भशास्त्र कथं, अष्ट्रेलिया महादेश इन्डो-अष्ट्रेलियन प्लेटय् (Indo-Australian Plate) ला। यक्व कोटि दँ न्ह्यः थ्व महादेश "गोन्डवाना" (Gondwana) नांयागु सुपरकन्टिनेन्टया छगू भाग खः। लिपा अन्टार्कटिकां बायाः थ्व उत्तर पाखे वन।

जीव व वनस्पति

अष्ट्रेलिया महादेश थुकिया अद्वितीय जीवजन्तुया निंतिं हलिमय् नांजाः। थनया जीवजन्तु मेगु महादेश स्वया तसकं पाः, छाय्धाःसा थ्व महादेश यक्व कोटी दँ तक मेगु बँ स्वया तापाकाः च्वन।

दुरुप्वः दुपिं प्राणी (Mammals): थन यक्व अद्वितीय दुरुप्वः दुपिं प्राणी दु, विशेष यानाः मार्सुपियल (marsupials) दसु: कङ्गारु, कोआला, व वाल्बी। अथेहे, खेँ थ्विइपिं दुरुप्वः दुपिं (monotremes) दसु: प्लाटिपस व एकिड्ना नं थन जक लुइ।

मेमेपिं प्राणी: थन यक्व प्रकारया दुगःक्वँय् दुपिं (vertebrates) प्राणीत दसु: थीथी कथंया न्या, बि (snakes), व झंगः दु।

मानव इतिहास

थ्व महादेशय् मनूतय्गु न्हापांगु थाय्-बाय् हिलाः (migration) करिब ६५,००० दँ न्ह्यः जूगु खः। समुद्रया सतह क्वहां वःगु इलय् एसिया पाखें मनूत थन वःगु खः।

आदिवासी च्वंमि: अष्ट्रेलियाया आदिवासी (Aboriginal Australians) व न्युगिनीया पपुअन (Papuan) मनूत थ्व महादेशया न्हापांपिं बासिन्दा खः। इमिसं थःगु हे कथंया याकः छेँजः (nuclear family) व छेँखा (household) संरचना दयेकाः समाज न्ह्याकाच्वंगु खः। इमिगु थःगु हे भाय्, कला, व नसापहः (cuisine) दु। इमिगु जीवन प्राकृतिक वातावरण लिसे तसकं स्वानाच्वंगु खः।

युरोपियन उपनिवेश: १७गू व १८गू सदीइ युरोपमि मनूतय्सं थ्व महादेश लुइकल व लिपा बेलायती उपनिवेश पलिस्था यात, गुकिलिं आदिवासी मनूतय्गु ल्याः व जीवनय् तःधंगु लिच्वः लाकल।

अर्थव्यवस्था व आधुनिक समाज

थौंकन्हय् अष्ट्रेलिया महादेशय् अष्ट्रेलिया देय् दकलय् तःधंगु व तःमिगु देय् खः। थनया मनूतय्सं बुँज्या, खनिज उत्खनन, व देजला (tourism) पाखें तःधंगु आम्दानी याइ। थनया समाज बहुसांस्कृतिक (multicultural) जुयाच्वंगु दु।

स्वयादिसँ

अष्ट्रेलिया

ओशिनिया

भूगोल