अफ्रिकाया इतिहास
अफ्रिकाया इतिहास मनू जातिया विकास निसें आधुनिक गणतन्त्र तकया छगू तसकं ताःहाकःगु व जटिल इतिहास खः। अफ्रिकायात "मनू जातिया उद्गम थाय्" (Cradle of Humankind) धकाः नं हनि।
प्राचीन काल
[सम्पादन]अफ्रिकाया प्राचीन इतिहास हलिंया सभ्यताया विकासय् तसकं महत्त्वपूर्ण दु:
- प्राचीन मिश्र: नाइल खुसिया सिथय् विकसित जूगु थ्व सभ्यता थःगु पिरामिड, ममी, व उन्नत लिपि (Hieroglyphics) या निंतिं हलिं न्यंकं नांजाः।
- कुश व अक्सुम (Kush and Aksum): थ्व राज्यतय्सं व्यापार व वास्तुकलाय् तःधंगु प्रभाव लाकल। अक्सुम साम्राज्यं रोमन साम्राज्य नाप व्यापारिक स्वापू दयेकल।
- कार्थेज : उत्तर अफ्रिकाया थ्व शक्तिशाली नगर-राज्यं भूमध्यसागरया व्यापारय् थःगु आधिपत्य दयेकल।
मध्यकाल व तःधंगु साम्राज्यत
[सम्पादन]मध्यकालय् अफ्रिकाया थीथी राज्यतेगु सुवर्ण युग खनेदु:
- माली साम्राज्य (Mali Empire): मन्सा मुसाया नेतृत्वय् माली साम्राज्य हलिंया दकलय् तःधंगु लुँ (gold) उत्पादन याइगु केन्द्र जुल।
- सांस्कृतिक केन्द्र: तिम्बकतु (Timbuktu) थ्व ईया शिक्षा व समृद्धिया निंतिं नांजाःगु सहर खः।
- बार्तुल (Great Zimbabwe): दक्षिण अफ्रिकाया थ्व थासय् ल्वहँया तःधंगु संरचनात दयेकूगु खनेदु।
औपनिवेशिक काल
[सम्पादन]१९-गू शताब्दीया अन्त्यय् युरोपीय शक्तितय्सं अफ्रिकायात थःथः दथुय् ब्वथल, गुकियात "Scramble for Africa" धाइ:
- बर्लिन सम्मेलन (१८८४-८५): थ्व सम्मेलनं अफ्रिकाया सीमा निर्धारण याकल, गुकिया प्रभाव आःतक नं अफ्रिकाया सीमा विवादय् खनेदु।
- शोक व संघर्ष: औपनिवेशिक शासनं अफ्रिकाया प्राकृतिक स्रोतया दोहन यात अले दास व्यापार (Slave trade) पाखें मानवीय संकट हल।
आधुनिक अफ्रिका व स्वतन्त्रता
[सम्पादन]२०-गू शताब्दीया दथुपाखें अफ्रिकी राष्ट्रतय्सं स्वतन्त्रता प्राप्त यायेगु सुरु यात:
- पान-अफ्रिकानिजिम (Pan-Africanism): अफ्रिकी एकताया निंतिं थ्व विचाः तसकं नांजाल।
- नेल्सन मन्डेला: दक्षिण अफ्रिकाया रङ्गभेद (Apartheid) विरुद्धया लडाईं हलिं न्यंकं मानवीय न्यायया निंतिं तःधंगु प्रभाव लाकल।
अफ्रिकाया इतिहासया प्रभाव
[सम्पादन]अफ्रिकाया इतिहासया प्रभाव आधुनिक हलिंया संगीत, कला, व राजनीतिइ खनेदु। अफ्रिकी डायस्पोरा (Diaspora) नं हलिंया संस्कृति विकासय् महत्त्वपूर्ण भूमिका म्हितूगु दु।
स्वयादिसँ
[सम्पादन]लिधंसा
[सम्पादन]- Shillington, Kevin (2012). History of Africa.
- UNESCO (1981). General History of Africa.