अनेकान्तवाद
अनेकान्तवाद जैन धर्मया दकलय् महत्वपूर्ण व मौलिक सिद्धान्तय् छगू ख। ब्यापक रुपं धायेगु खःसा थ्व बिचाःया बहुलताया सिद्धान्त खः । अनेकान्तवादया विचाः थ्व दु कि सत्य व यथार्थयात थीथी कोणं स्वयेबलय् थीथी कथं थुइकेगु जुइ। उकिं छगू हे दृष्टिकोणं जक स्वयाः पूर्ण सत्य सीके फइमखु । अनेकान्तवाद जैन धर्मया मूल सिद्धान्त व दर्शन ख।
दर्शनया क्षेत्रय् जैन धर्मं स्यादवादया प्रतिपादन याःगु दु। थ्व प्राचीन भारतीय दार्शनिक पद्धतिया छगू अमूल्य निधि धकाः हनि। थ्व कथं सकल प्रकारया ज्ञान (मति, श्रुति, अवधि, मनः पर्याय) न्हेगु रूपं थथे व्यक्त यायेछिं-
- (१) खः
- (२) मखु
- (३) खः अले मखु
- (४) थ्व धाये फै मखु
- (५) थ्व खः, तर थ्व धाये फै मखु
- (६) मदु अले धाये ज्यू
- (७) अन मदु अले थ्व धाये फै मखु
अनेकंवादयात ‘सप्तभंगी ज्ञान’ नं धायेछिं ।
म्हासिका
[सम्पादन]अनेकान्तवादया कथं, हरेक वस्तुइ अनन्त विपरीतया जोडी छक्वलं दयाच्वनि। छगू इलय् छगू धर्म जक अभिव्यक्तिया विषय जुइ । प्राथमिक गुण व्यक्त जुइ अले ल्यं दुगु, गौण जूगुलिं, अव्यक्त जुयाच्वनी । 'नय' धयागु छुं नं वस्तुयात उकिया छुं नं गुणया सम्बन्धय् स्वीकार यानाः न्ह्यब्वयेगु प्रक्रिया खः । सन्मति प्रकरणय् नयवाद व थुकिया थीथी पक्षया विस्तारं चर्चा यानातःगु दु । बस्तु थुइकेगु निगू महत्वपूर्ण पक्ष दु- द्रव्यार्थिक (भौतिक) व पर्यायार्थिक (पर्यायवाची) । भौतिक दृश्यं वस्तुया सामान्य भाग काइ धाःसा पर्यायवाची दृश्यं वस्तुया विशिष्ट भाग काइ। भगवती थें न्याःगु प्राचीन आगमय् द्रव्यार्थिक व पर्यायार्थिक निगुलिं मतया उल्लेख खनेदु।
जैन दर्शनया स्वंगु मूलभूत सिद्धान्त दु - (१) अनेकान्तवाद, (२) नयवाद, व (३) स्याद्वाद । आगम युगय् नयवाद प्रधान जुयावन। दार्शनिक युग वा प्रमाण युगय् स्याद्वाद व अनेकान्तवाद प्रमुख जुल व नयवाद गौण जुल। सिद्धसेनं अनेकान्तया परिभाषा '’अनेके अन्ता धर्मा यत्र सोऽनेकान्तः’ नयवादया आधारय् बियादीगु दु । नयवाद अनेकान्तया आधारभूत आधार खः ।
थ्व नं स्वयादिसँ
[सम्पादन]लिधंसा
[सम्पादन]पिनेया स्वापू
[सम्पादन]- सामाजिक समस्याया समाधान : बहुलवाद
- अनेकन्तवाद, नयवाद, निष्प व स्याद्वाद (जैन विश्व भारती)